Με το βλέμμα στο βαρέλι

Από την αρχή της κρίσης, το «Ποντίκι» είχε υπογραμμίσει ότι η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν θα ακολουθούσε μια ευθύγραμμη πορεία προς τη γενικευμένη αναμέτρηση ή προς μια οριστική διπλωματική διευθέτηση.

Αντίθετα, όλα έδειχναν ότι θα εξελισσόταν σε μια παρατεταμένη αντιπαράθεση, με υφέσεις και εξάρσεις, απειλές, επιθέσεις και προσωρινές ανακωχές. Όχι μόνο επειδή καμία από τις δύο πλευρές δεν διαθέτει έναν εύκολο δρόμο προς την ολοκληρωτική επικράτηση, αλλά και επειδή από τη διατήρηση της έντασης, όσο αυτή παραμένει σε κάποιον βαθμό ελεγχόμενη, αποκομίζουν συγκεκριμένα πολιτικά και στρατηγικά οφέλη και οι δύο αντιμαχόμενοι.

Οι τελευταίες κινήσεις επιβεβαιώνουν αυτήν την εκτίμηση. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ανέβαλε μια νέα, εξαιρετικά μεγάλης κλίμακας αμερικανική επίθεση εναντίον του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι επίκειται συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τον τερματισμό της ιρανικής πυρηνικής απειλής.

Η Τεχεράνη απάντησε ότι δεν διεξάγονται αυτήν τη στιγμή συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επιβεβαίωσε μόνο ότι συζητά με το Ομάν τη δημιουργία μιας προσωρινής ασφαλούς θαλάσσιας οδού, ξεκαθαρίζοντας ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν ισοδυναμεί με πλήρη επαναλειτουργία των Στενών όσο συνεχίζεται η αμερικανική «επιθετικότητα». Η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές αποκαλύπτει ότι αυτό που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν είναι ακόμη μια ειρηνευτική διαδικασία, αλλά μια διαπραγμάτευση με το πιστόλι πάνω στο τραπέζι.

Απειλή του πολέμου

Ο Αμερικανός Πρόεδρος επιχειρεί να παρουσιάσει την αναβολή της επίθεσης όχι ως υποχώρηση, αλλά ως αποτέλεσμα της αποτελεσματικότητας των απειλών του. Καλλιεργεί την εικόνα του ηγέτη που είχε έτοιμη μια καταστροφική στρατιωτική επιχείρηση, αλλά δίνει στο Ιράν μια τελευταία ευκαιρία να αποδεχθεί τους όρους του. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διεκδικήσει πολιτικό όφελος και από τις δύο πιθανές εξελίξεις: εάν υπάρξει συμφωνία, θα ισχυριστεί ότι την επέβαλε με την ισχύ· εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν, θα υποστηρίξει ότι εξάντλησε τα διπλωματικά περιθώρια και ότι η Τεχεράνη επέλεξε τη σύγκρουση.

Πίσω από αυτήν τη ρητορική υπάρχει, όμως, και μια πολύ πιο πεζή πραγματικότητα. Ο πόλεμος έχει αυξήσει το ενεργειακό κόστος, έχει τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό και έχει αρχίσει να μεταφέρει την οικονομική πίεση στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης. Το πετρέλαιο είχε ενισχυθεί περισσότερο από 20% μέσα στον προηγούμενο μήνα, καθώς οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και η ανασφάλεια γύρω από τα Στενά απέτρεπαν τις ναυτιλιακές εταιρείες από την είσοδο στον Περσικό Κόλπο.

Η αντίδραση των αγορών στην αναβολή της αμερικανικής επίθεσης ήταν άμεση. Το Brent υποχώρησε πάνω από τέσσερα δολάρια, κοντά στα 83 δολάρια το βαρέλι, πριν καν εμφανιστεί οποιοδήποτε κείμενο συμφωνίας.

Η αγορά δεν τιμολόγησε την ειρήνη, αλλά την προσωρινή μείωση της πιθανότητας ενός νέου πλήγματος. Αυτό ακριβώς αποδεικνύει ότι ο πόλεμος, η διπλωματία και η τιμή της ενέργειας δεν αποτελούν πλέον χωριστά πεδία. Είναι μέρη της ίδιας διαπραγμάτευσης.

Το ιρανικό όπλο

Το Ιράν, από την πλευρά του, μπορεί να αυξήσει δυσανάλογα το κόστος του πολέμου, απειλώντας τις πετρελαϊκές ροές, τις αμερικανικές βάσεις και τις εύθραυστες οικονομίες των κρατών του Κόλπου. Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία πριν από την έναρξη του πολέμου διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, αποτελούν το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί.

Γι’ αυτό και το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία φέρονται να ζήτησαν από τον Τραμπ να μην προχωρήσει στη νέα επίθεση. Η παρέμβασή τους δεν υπαγορεύεται μόνο από την επιθυμία αποτροπής μιας περιφερειακής καταστροφής. Οι μοναρχίες του Κόλπου γνωρίζουν ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση μπορεί να πλήξει τις ενεργειακές εγκαταστάσεις τους, να κλείσει τις εξαγωγικές οδούς και να απειλήσει την εσωτερική τους σταθερότητα.

Κινούμενη άμμος

Αυτή η ιδιότυπη ισορροπία δεν μπορεί, ωστόσο, να διατηρείται επ’ άπειρον χωρίς να μεταβάλλει ολόκληρη την περιοχή. Κάθε νέος κύκλος επιθέσεων ανεβάζει το επίπεδο της επόμενης αναμέτρησης, διευρύνει τα μέτωπα και καθιστά δυσκολότερη την επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Η απειλή που σήμερα χρησιμοποιείται ως διαπραγματευτικό εργαλείο μπορεί αύριο, από έναν λανθασμένο υπολογισμό, μια επίθεση με πολλούς νεκρούς ή ένα πλήγμα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, να μετατραπεί σε μηχανισμό ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Η ουσιαστική διαπραγμάτευση, επομένως, δεν αφορά μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ή την ασφαλή διέλευση των δεξαμενόπλοιων. Πίσω από αυτά βρίσκεται ένα ευρύτερο παζάρι για τη θέση του Ιράν στη μεταπολεμική Μέση Ανατολή: για το αν θα του αναγνωριστεί ένας περιορισμένος αλλά υπαρκτός περιφερειακός ρόλος, ποιες εγγυήσεις ασφαλείας μπορεί να λάβει, πόσο θα περιοριστούν οι στρατιωτικές του δυνατότητες και μέχρι πού θα φτάνει η ελευθερία δράσης του Ισραήλ.

Χωρίς μια τέτοια συνολική συνεννόηση, κάθε συμφωνία για τα Στενά ή για το πυρηνικό πρόγραμμα θα αποτελεί απλώς ανακωχή μέχρι την επόμενη έκρηξη.

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη μπορεί σήμερα να κερδίζουν χρόνο, πολιτική ισχύ και διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα από την ελεγχόμενη ένταση. Ο χρόνος, όμως, δεν λειτουργεί ουδέτερα. Δίνει στο Ιράν τη δυνατότητα να ανασυντάσσεται, στις Ηνωμένες Πολιτείες να εντείνουν την πίεση και στο Ισραήλ να διατηρεί το δικαίωμα της μονομερούς στρατιωτικής δράσης. Έτσι, η σύγκρουση δεν μένει «παγωμένη»· συσσωρεύει το υλικό της επόμενης κρίσης.

Το πραγματικό δίλημμα, λοιπόν, είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να διαμορφώσουν μια νέα περιφερειακή ισορροπία ή αν απλώς αξιοποιούν αυτές τις ανάπαυλες για να προετοιμαστούν καλύτερα για τον επόμενο γύρο. Μέχρι στιγμής, όλα δείχνουν το δεύτερο. Αυτό σημαίνει ότι η υποχώρηση της τιμής του πετρελαίου μπορεί να προαναγγέλλει μια πρόσκαιρη ύφεση – όχι όμως και το τέλος του πολέμου.

Διαβάστε επίσης:

Αφήστε τους πολίτες στην ησυχία τους

Βαρύτατες οι ευθύνες για τη φωτιά στην Πάρο – Η διάλυση της ανακύκλωσης, η κακοδιαχείριση του ΧΥΤΑ και το αδιέξοδο

Το πυρηνικό αίνιγμα της Τεχεράνης

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.