Από τα Ίμια στις ανεμογεννήτριες – Τι έχουν αφήσει πίσω τους οι τρεις δεκαετίες «ελληνοτουρκικής προσέγγισης»

Τριάντα χρόνια χωρίζουν τη ρηματική διακοίνωση που επέδωσε η Άγκυρα στην Αθήνα, στην κορύφωση της κρίσης των Ιμίων, από τηn πρόσφατη τουρκική αντίδραση στο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Αν τοποθετήσει κανείς τα δύο κείμενα δίπλα δίπλα, αυτή η απόσταση των 30 χρόνων σχεδόν εξαφανίζεται. Οι λέξεις αλλάζουν ελάχιστα, η αφορμή είναι διαφορετική, αλλά ο πυρήνας της τουρκικής αξίωσης παραμένει απολύτως αναγνωρίσιμος:

• Στο Αιγαίο υπάρχουν νησιά, νησίδες και βραχονησίδες των οποίων η κυριαρχία, κατά την Άγκυρα, δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες. Επομένως, κάθε ελληνική πράξη διοίκησης, κατοίκησης, αξιοποίησης ή χωροταξικού σχεδιασμού επάνω σε αυτά δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για την Τουρκία.

Οι ανεμογεννήτριες που προβλέπει το ελληνικό χωροταξικό να τοποθετηθούν στο Αιγαίο ήταν μια ακόμη ευκαιρία για την Άγκυρα να επαναλάβει αυτά που λέει από την κρίση των Ιμίων και έπειτα, όταν δίνεται (πολλές φορές και χωρίς να δοθεί) αφορμή.

Αυτά που με αξιοσημείωτη επιμονή και σε κάθε ευκαιρία λέει η Άγκυρα συνοψίζουν μια ολόκληρη στρατηγική, η οποία γεννήθηκε επισήμως από την κρίση των Ιμίων, συστηματοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, πέρασε στα επιτελικά κείμενα των τουρκικών Πολεμικών Ακαδημιών και σήμερα εφαρμόζεται σε κάθε ελληνική κίνηση που περιγράφει κυριαρχία ή κυριαρχικά δικαιώματα: από τους χάρτες και τα θαλάσσια πάρκα μέχρι τον τουριστικό σχεδιασμό και τις ΑΠΕ.

Η νέα αφορμή

Στις 19 Αυγούστου 2026 ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί αντέδρασε στην ανακοίνωση του νέου ελληνικού Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Το πλαίσιο ρυθμίζει τη χωροθέτηση έργων αιολικής και ηλιακής ενέργειας, καθώς και μονάδων αποθήκευσης, σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, περιλαμβανομένου του νησιωτικού και θαλάσσιου χώρου.

Αυτή η τεχνική, περιβαλλοντική και επενδυτική απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης για την Άγκυρα αποτέλεσε ευκαιρία υπενθύμισης της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών».

Ο Κετσελί υποστήριξε ότι το ελληνικό χωροταξικό, όπως και άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες, δεν δημιουργεί κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Τουρκία στο πλαίσιο των «αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου». Στα προβλήματα αυτά:

• Συμπεριέλαβε ρητά «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριότητα δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
• Υπενθύμισε, επίσης, ότι σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες πρέπει να αποφεύγονται οι μονομερείς ενέργειες και κάλεσε την Ελλάδα σε συνεργασία.
• Επικαλέστηκε τη Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023 και την ανάγκη «ειλικρινούς και συνολικής προσέγγισης» των προβλημάτων.

Πίσω από τις προσεκτικές διατυπώσεις του εκπροσώπου του τουρκικού ΥΠΕΞ «διαβάζει» κανείς ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί μόνο το δικαίωμα της Ελλάδας να εγκαταστήσει ανεμογεννήτριες σε κάποια συγκεκριμένη περιοχή. Αμφισβητεί την αρμοδιότητά της να εντάσσει στον εθνικό σχεδιασμό γεωγραφικούς σχηματισμούς που η ίδια η Άγκυρα θεωρεί αδιευκρίνιστης κυριαρχίας. Ένα ζήτημα ενεργειακής πολιτικής μετατρέπεται σε ζήτημα εδαφικής κυριαρχίας. Και μια εσωτερική ελληνική διοικητική πράξη εμφανίζεται ως μονομερής ενέργεια που απαιτεί προηγούμενη συνεννόηση με την Τουρκία.

Τρολάρουν…

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η επίκληση, από τον εκπρόσωπο του τουρκικού ΥΠΕΞ, της Διακήρυξης των Αθηνών. Πρόκειται για κείμενο που η ελληνική κυβέρνηση παρουσίασε ως βάση για τα «ήρεμα νερά», αλλά χρησιμοποιείται τώρα από την Άγκυρα ως επιχείρημα αυτοσυγκράτησης της Ελλάδας. Η καλή γειτονία, στη συγκεκριμένη ανάγνωση, δεν περιορίζει τις τουρκικές αξιώσεις. Περιορίζει την άσκηση ελληνικών αρμοδιοτήτων όταν αυτές ενοχλούν την τουρκική θέση.

Η αρχή…

Είναι αξιοσημείωτο ότι τα όσα είπε ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί για το ελληνικό χωροταξικό στο Αιγαίο αποτελούν επανάληψη της «λογικής» και της φρασεολογίας που διατυπώθηκε επισήμως στις 29 Ιανουαρίου 1996, όταν το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επέδωσε ρηματική διακοίνωση στην ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα, λίγο πριν η κρίση των Ιμίων φτάσει στα πρόθυρα πολεμικής σύγκρουσης.

Με εκείνη τη διακοίνωση η Τουρκία απέρριπτε τα ελληνικά επιχειρήματα για την κυριαρχία στα Ίμια. Υποστήριζε ότι το τουρκοϊταλικό Πρακτικό της 28ης Δεκεμβρίου 1932, στο οποίο περιλαμβάνονταν οι βραχονησίδες, δεν είχε ολοκληρώσει τις απαιτούμενες νομικές διαδικασίες και δεν είχε καταχωριστεί στην Κοινωνία των Εθνών. Ισχυριζόταν επίσης ότι η Συνθήκη των Παρισίων του 1947 μεταβίβασε στην Ελλάδα μόνο τα Δωδεκάνησα που κατονομάζονται και τις «παρακείμενες νησίδες». Κατά την τουρκική εκδοχή, τα Ίμια δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ούτε παρακείμενα ούτε νησίδες και, επειδή βρίσκονται πλησιέστερα στις τουρκικές ακτές, ανήκαν στην Τουρκία.

Το αποφασιστικό βήμα, ωστόσο, βρισκόταν στη γενίκευση. Η τουρκική ρηματική διακοίνωση δεν περιοριζόταν στα Ίμια. Δήλωνε ότι η κυριότητα επί μικρών νησιών, νησίδων και βράχων στο Αιγαίο «δεν έχει ακόμη καθοριστεί με συμφωνία». Κατηγορούσε την Ελλάδα ότι επιχειρεί να επεκτείνει την κυριαρχία της πέρα από όσα της παραχωρήθηκαν με τη Συνθήκη της Λωζάννης και τη Συνθήκη των Παρισίων και υποστήριζε ότι η κατοίκηση ή η διοικητική αξιοποίηση αυτών των σχηματισμών δεν μπορούσε να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα.

Η Άγκυρα πρότεινε τότε μια συγκεκριμένη διαδικασία απεμπλοκής:

• διαπραγμάτευση για την κυριότητα των μικρών νησιών, νησίδων και βράχων·
• στη συνέχεια συζήτηση και οριστικοποίηση της οριοθέτησης των χωρικών υδάτων·
• μέχρι τότε αποχή από κάθε μονομερή ενέργεια.

Έτσι λοιπόν με μία ρηματική διακοίνωση η αμφισβήτηση της κυριαρχίας δύο βραχονησίδων μετατράπηκε σε αμφισβήτηση του εδαφικού υποβάθρου πάνω στο οποίο στηρίζονται οι θαλάσσιες ζώνες του Αιγαίου.

Στρατηγική με ευλαβική συνέπεια

Τριάντα χρόνια αργότερα, η αντιστοιχία είναι εντυπωσιακή. Το 1996 η Άγκυρα έλεγε ότι η ελληνική κατοίκηση ή αξιοποίηση των μικρών νησιών δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Το 2026 λέει ότι το χωροταξικό των ΑΠΕ δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Τότε ζητούσε αποχή από μονομερείς πράξεις. Σήμερα ζητά αποφυγή μονομερών ενεργειών. Τότε απαιτούσε πρώτα διαπραγμάτευση για την κυριότητα. Σήμερα εντάσσει τις ΑΠΕ στα «αλληλένδετα προβλήματα του Αιγαίου», δηλαδή στο σύνολο των θεμάτων που επιδιώκει να τεθούν στο τραπέζι.

Το «Π» έχει κατά καιρούς παρουσιάσει τα κείμενα με τα οποία η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» απέκτησε στρατηγικό βάθος. Πρόκειται, αφενός, για το βιβλίο «Το θεμελιώδες πρόβλημα στο Αιγαίο, τα νησιά αμφισβητούμενης κυριαρχίας», που εκδόθηκε στην Άγκυρα το 1998 από το Ίδρυμα Ατατούρκ, και, αφετέρου, για μια περίπου 150 σελίδων μελέτη της Τουρκικής Ακαδημίας Πολεμικού Ναυτικού, που εκδόθηκε υπό την αιγίδα του αντιστράτηγου Αττίλα Ατές.

Το 2001 ο Ατές, διοικητής των Τουρκικών Πολεμικών Ακαδημιών, εξηγούσε ότι η εν λόγω μελέτη προετοιμάστηκε ώστε οι μελλοντικές εργασίες για τα νησιά, τις νησίδες και τις βραχονησίδες του Αιγαίου να θεμελιωθούν σε «επιστημονικές βάσεις και αλήθειες».

Η αφετηρία του Ατές είναι πρωτίστως γεωπολιτική. Υποστηρίζει ότι κανένας νομικός κανόνας δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον αποκλεισμό της Τουρκίας στα χωρικά της ύδατα και την απομόνωσή της από μια θάλασσα με την οποία διατηρεί ιστορικούς, οικονομικούς και δεσμούς ασφαλείας. Η παρουσία ελληνικών νησιών κοντά στις τουρκικές ακτές και η ύπαρξη, κατά την τουρκική ορολογία, «διαφιλονικούμενων νήσων» παρουσιάζονται ως μία από τις σημαντικότερες πιθανές εστίες σύγκρουσης στον κόσμο.

Σύμφωνα με το έγγραφο, η τουρκική κυριαρχία συνεχίζεται στο Βόρειο Αιγαίο επί όσων νησιών δεν κατέλαβε η Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και στο Νότιο Αιγαίο επί των νησιών Mentese (Δωδεκάνησα) και των παρακείμενων σχηματισμών, εξαιρουμένων όσων μεταβιβάστηκαν ονομαστικά.

Στον κατάλογο των αμφισβητούμενων περιλαμβάνονται κατοικημένα ελληνικά νησιά, όπως οι Αρκοί, το Φαρμακονήσι, η Ψέριμος και το Γυαλί, αλλά και ο Γάιδαρος, η Καλόλιμνος, δώδεκα νησιά, νησίδες και βραχονησίδες νοτίως της Αστυπάλαιας και είκοσι τρία βορειοανατολικά της Κρήτης.

Τα Ίμια, συνεπώς, για την τουρκική θεωρητική προσέγγιση (με την οποία εκπαιδεύτηκε η σημερινή γενιά του στρατιωτικού και διπλωματικού μηχανισμού) δεν θεωρούνται ο τελικός στόχος, αλλά το «δεδικασμένο».

Στα προαναφερόμενα κείμενα, που αποτέλεσαν εγχειρίδια στρατιωτικών και διπλωματικών σχολών στην Τουρκία, υποστηρίζεται ότι η απόφαση για την κυριαρχία επί των Ιμίων θα ισχύσει και για περισσότερα από εκατό νησιά, νησίδες και βραχονησίδες που βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση. Η ελληνική παρουσία παρουσιάζεται ως προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων, ώστε η Αθήνα να λύσει προς όφελός της τα ζητήματα των χωρικών υδάτων, της υφαλοκρηπίδας και, αργότερα, της ΑΟΖ.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό διακύβευμα. Κάθε νησί και κάθε νησίδα διαθέτει χωρικά ύδατα και εναέριο χώρο, ενώ όσα πληρούν τις προϋποθέσεις διαθέτουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Εάν αμφισβητηθεί η κυριότητα της ξηράς, αμφισβητείται αυτομάτως και η αφετηρία χάραξης των θαλάσσιων ζωνών.

Με απλούστερα λόγια η Άγκυρα λέει ότι:

• Η οριοθέτηση των χωρικών υδάτων πριν από τη διαπίστωση της κυριότητας «κάθε κομματιού ξηράς» δεν αποτελεί σωστή προσέγγιση.

Και μ’ αυτόν τον τρόπο η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» παραμένει πάντα στο τραπέζι και λειτουργεί ως μοχλός για να ξανανοίξει ολόκληρη η βεντάλια των τουρκικών διεκδικήσεων.

Φρούδες ελπίδες

Απέναντι σε αυτή τη σταθερή τουρκική στρατηγική, η ελληνική πολιτική των τελευταίων τριών δεκαετιών επένδυσε επανειλημμένα στη διαχείριση της έντασης και στην προσδοκία σταδιακής μεταβολής της τουρκικής συμπεριφοράς.

Η Συμφωνία της Μαδρίτης του 1997 αναγνώρισε «νόμιμα, ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα» κάθε χώρας στο Αιγαίο και δέσμευση αποφυγής μονομερών ενεργειών. Το Ελσίνκι του 1999 επιχείρησε να μετατρέψει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας σε μοχλό επίλυσης των συνοριακών διαφορών. Ακολούθησαν δεκάδες γύροι διερευνητικών επαφών, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, περίοδοι προσωπικής διπλωματίας και, το 2023, η Διακήρυξη των Αθηνών.

Η πολιτική αυτή είχε κάποια αποτελέσματα. Δημιούργησε διαύλους επικοινωνίας, περιόρισε κατά περιόδους την πιθανότητα ανεξέλεγκτης στρατιωτικής κλιμάκωσης και επέτρεψε τη συνεργασία σε τομείς χαμηλής πολιτικής. Δεν πέτυχε, όμως, τον στρατηγικό της στόχο: να περιορίσει, να αποδυναμώσει ή να καταστήσει παρωχημένο το πλέγμα των τουρκικών διεκδικήσεων.

Αντίθετα, η Άγκυρα χρησιμοποίησε τον χρόνο για να επεκτείνει και να θεμελιώσει τις αξιώσεις της. Από τα Ίμια πέρασε σε απροσδιόριστο αριθμό νησιών, νησίδων και βραχονησίδων. Από τη διαφωνία για την κυριότητα πέρασε στην αποστρατιωτικοποίηση, στα χωρικά ύδατα, στην υφαλοκρηπίδα, στην ΑΟΖ και στον εναέριο χώρο. Από τις διπλωματικές νότες πέρασε στους χάρτες, στις NAVTEX, στα θαλάσσια πάρκα, στον ενεργειακό και τουριστικό σχεδιασμό. Και από την απειλή της κρίσης πέρασε στην προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας κανονικότητας, μέσα στην οποία σχεδόν κάθε άσκηση ελληνικού δικαιώματος μπορεί να χαρακτηρίζεται «μονομερής ενέργεια».

Αυτό είναι και το όριο της κατευναστικής πολιτικής. Ο διάλογος μπορεί να αποτρέψει μια σύγκρουση, αλλά δεν ακυρώνει μια αναθεωρητική στρατηγική όταν ο ένας από τους δύο συνομιλητές δεν εγκαταλείπει ούτε μία από τις αξιώσεις του.

Η τουρκική αντίδραση στον ελληνικό σχεδιασμό για τις ανεμογεννήτριες προσφέρει, γι’ αυτό, μια σπάνια ευκαιρία σύγκρισης. Η Άγκυρα του 2026 μιλά με τη γλώσσα της ρηματικής διακοίνωσης του 1996 και σκέφτεται με τη λογική του εγγράφου του στρατηγού Ατές.

Οι κυβερνήσεις στην Αθήνα άλλαξαν, οι διεθνείς συσχετισμοί μεταβλήθηκαν, η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας σχεδόν εξανεμίστηκε και οι δύο χώρες υπέγραψαν νέες διακηρύξεις καλής γειτονίας. Η τουρκική απαίτηση, όμως, παραμένει ακίνητη: πριν από οποιαδήποτε ρύθμιση του Αιγαίου πρέπει να συζητηθεί σε ποιον ανήκει κάθε κομμάτι ξηράς.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Τουρκία θυμάται τα Ίμια. Τα θυμάται, τα μετέτρεψε σε δόγμα και εφαρμόζει το δόγμα σε κάθε νέα ελληνική πρωτοβουλία. Το ερώτημα είναι αν η Αθήνα έχει αντιληφθεί ότι τριάντα χρόνια διαχείρισης της έντασης δεν μετέβαλαν την ουσία της αντιπαράθεσης. Περιόρισαν τις κρίσεις, αλλά άφησαν τη διεκδίκηση να ωριμάζει.

Διαβάστε επίσης:

ΣΥΡΙΖΑ: Επανεκκίνηση με στόχο την επιβίωση – Η παρουσία στη ΔΕΘ

Τσίπρας: Αναζητεί «γέφυρες» με Κέντρο μέσω ΔΕΘ

Μετρό Θεσσαλονίκης: Την επέκταση στα βορειοδυτικά ανακοίνωσε ο Μητσοτάκης – «Το είπαμε, το κάναμε» (video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.