Πώς o Μερτς έστρωσε το χαλί στην ακροδεξιά

Για χρόνια, το γερμανικό πολιτικό σύστημα αντιμετώπιζε το AfD με έναν βασικό στόχο: Να το κρατήσει μακριά από την εξουσία. Η Brandmauer, το πολιτικό τείχος απέναντι στην Ακροδεξιά, ήταν το βασικό εργαλείο αυτής της στρατηγικής.

Σήμερα, όμως, η πολιτική αυτή βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση. Και η βαριά ήττα του CDU στη Σαξονία-Άνχαλτ εκθέτει κυρίως τον Φρίντριχ Μερτς.

Το AfD έφτασε στο 44%, ενώ το CDU κατέρρευσε στο 17,4%. Πρόκειται για αποτέλεσμα που δεν αφήνει πολλά περιθώρια για πανηγυρισμούς ή δικαιολογίες. Ιδιαίτερα για έναν πολιτικό που, όταν διεκδικούσε την ηγεσία του CDU, είχε υποσχεθεί ότι θα περιόριζε στο μισό την εκλογική δύναμη του AfD.

Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο.

Ο ίδιος ο Μερτς αναγνώρισε την προσωπική του ευθύνη, χαρακτήρισε την ήττα «τη χειρότερη του CDU εδώ και δεκαετίες» και παραδέχθηκε ότι «θα υπάρξουν συνέπειες». Είπε επίσης ότι η κυβέρνηση πρέπει να λειτουργήσει καλύτερα και ότι πρέπει «να ανακτήσουμε την εμπιστοσύνη». Το ερώτημα είναι αν αυτό σημαίνει και αλλαγή πολιτικής.

Η δεξιά στροφή δεν σταμάτησε το AfD 

Γιατί μέχρι τώρα η βασική στρατηγική του Μερτς ήταν να μετακινήσει το CDU προς τα δεξιά, κυρίως στο μεταναστευτικό, την ασφάλεια και την «τάξη», ώστε να περιορίσει το AfD. Η εκλογική εικόνα δείχνει ότι αυτή η επιλογή δεν απέδωσε.

Αντί να επιστρέψουν στη CDU οι ψηφοφόροι που στρέφονται προς την Ακροδεξιά, το AfD συνεχίζει να κερδίζει. Και υπάρχει ένας προφανής λόγος: Όταν η κεντροδεξιά υιοθετεί τη γλώσσα και μέρος της ατζέντας της Ακροδεξιάς, δεν κάνει απαραίτητα το AfD λιγότερο ελκυστικό. Της προσφέρει κάτι πολύτιμο: Νομιμοποίηση.

Ο ψηφοφόρος που θέλει σκληρότερη πολιτική στο μεταναστευτικό έχει πλέον δύο επιλογές: Την CDU που υιοθετεί πιο σκληρή γραμμή ή το AfD που την υποστηρίζει ακόμη πιο καθαρά. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα επιλέξει την πιο ήπια εκδοχή, αλλά την αυθεντική.

Αυτό είναι το παράδοξο της στρατηγικής Μερτς. Προσπαθώντας να κλείσει τον δρόμο στο AfD, σε αρκετές περιπτώσεις του έστρωσε καλύτερο δρόμο.

Το CDU προσπάθησε να ανταγωνιστεί το AfD στο δικό του γήπεδο, αντί να του αφαιρέσει το πολιτικό πλεονέκτημα προσφέροντας αποτελεσματικές λύσεις στα προβλήματα που τροφοδοτούν την άνοδό του.

Και τα προβλήματα αυτά δεν είναι μόνο η μετανάστευση. Είναι η οικονομική στασιμότητα, η ανασφάλεια, η απώλεια εμπιστοσύνης στα παραδοσιακά κόμματα, η αίσθηση εγκατάλειψης που τροφοδοτεί την πολιτική οργή.

Η κοινωνική διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Η αύξηση του κόστους ζωής, η ενεργειακή κρίση και η πίεση στα χαμηλότερα εισοδήματα επιβάρυναν περισσότερο περιοχές που ήδη αντιμετώπιζαν διαχρονικά προβλήματα, από τις δημόσιες υποδομές έως τις ευκαιρίες απασχόλησης και την πρόσβαση σε υπηρεσίες.

Σε αυτές τις συνθήκες, η αίσθηση ότι το κράτος δεν προσφέρει επαρκή προστασία γίνεται εύκολα πολιτική οργή. Και όταν οι πολίτες δεν βλέπουν βελτίωση στην καθημερινότητά τους, είναι δύσκολο να πειστούν από μεταρρυθμίσεις που μοιάζουν περισσότερο με τεχνικές ή γραφειοκρατικές παρεμβάσεις παρά με απαντήσεις στα άμεσα προβλήματά τους.

Αυτό το κενό αξιοποιεί το AfD. Δεν χρειάζεται να δώσει ιδιαίτερα σύνθετες λύσεις. Αρκεί να μετατρέπει την οικονομική και κοινωνική δυσαρέσκεια σε πολιτική καταγγελία εναντίον του κατεστημένου και να παρουσιάζεται ως η δύναμη που «ακούει» όσους αισθάνονται ότι έχουν μείνει πίσω.

Γι’ αυτό και η απάντηση στην άνοδο του AfD δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερη σκληρότητα στο μεταναστευτικό. Αν οι πολίτες αισθάνονται οικονομικά ανασφαλείς και πολιτικά εγκαταλειμμένοι, η αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς απαιτεί αποτελέσματα στην οικονομία, στο κοινωνικό κράτος και στις δημόσιες υπηρεσίες.

Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη πρόβλημα για τον Μερτς. Η πολιτική του δεν κρίνεται μόνο από το αν θα καταφέρει να διατηρήσει τη Brandmauer απέναντι στο AfD. Κρίνεται από το αν μπορεί να αντιμετωπίσει τις συνθήκες που κάνουν όλο και περισσότερους ψηφοφόρους να θεωρούν το AfD απάντηση στην αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Ενός κόμματος που πλέον είναι το μόνο που μιλάει στη Γερμανία για τερματισμό του ρωσο-ουκρανικού πολέμου, που εμφανίζεται ως δύναμη ειρήνης ενώ παράλληλα στελέχη του, μπορεί να εκφράζουν θαυμασμό για τους ναζί.

Ο Μερτς μίλησε σήμερα για «θεμελιώδεις μεταρρυθμίσεις» και δήλωσε ότι οι αποφάσεις που ελήφθησαν πέρυσι παραμένουν σωστές. Αυτό όμως δημιουργεί μια αντίφαση.

Αν η πολιτική παραμένει σωστή, αλλά το CDU υφίσταται τη χειρότερη ήττα του εδώ και δεκαετίες και το AfD καταγράφει 44%, τότε το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς με περισσότερη αποφασιστικότητα.

Θα αλλάξει πορεία;

Ο Μερτς δήλωσε επίσης ότι «το να τα παρατήσω δεν αποτελεί επιλογή για μένα». Δεν είναι όμως αυτό το πραγματικό ερώτημα.

Το ζήτημα δεν είναι αν θα παραιτηθεί, αλλά αν θα αλλάξει πορεία. Η πραγματική ανάληψη ευθύνης αρχίζει όταν αναγνωρίζει κανείς ότι κάποια από τα εργαλεία που χρησιμοποίησε δεν λειτούργησαν.

Και μέχρι σήμερα, το βασικό εργαλείο του Μερτς απέναντι στο AfD —η μετατόπιση της CDU προς τα δεξιά— δεν έχει αποδώσει.

Ακόμη, η Brandmauer έχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Μπορεί να εμποδίζει τη θεσμική συνεργασία με το AfD, αλλά δεν εμποδίζει τη μετατόπιση της πολιτικής συζήτησης προς τις θέσεις του.

Η Ακροδεξιά δεν χρειάζεται απαραίτητα να μπει σήμερα στην κυβέρνηση για να κερδίσει πολιτικά. Αρκεί να αναγκάζει τους αντιπάλους της να συζητούν με τους δικούς της όρους και να υιοθετούν μέρος της δικής της ατζέντας.

Όσο περισσότερο η CDU μιλά για τη μετανάστευση με όρους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν χαρακτηριστικοί της Ακροδεξιάς, τόσο περισσότερο μετακινείται και το όριο του πολιτικά αποδεκτού.

Έτσι μπορεί να συμβαίνει κάτι που η στρατηγική της Brandmauer υποτίθεται ότι θα απέτρεπε: Το AfD να παραμένει εκτός κυβέρνησης, αλλά να κερδίζει ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση της πολιτικής ατζέντας.

Και η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη για το CDU επειδή η εκλογική του βάση δεν φαίνεται απλώς να μετακινείται προς το AfD. Σε αρκετές περιπτώσεις, το ίδιο το κόμμα δυσκολεύεται να κρατήσει τη δική του πολιτική ταυτότητα.

Ο Μερτς έχει μπροστά του μια δύσκολη επιλογή. Μπορεί να συνεχίσει να προσπαθεί να κερδίσει το AfD μετακινούμενος προς τις θέσεις του ή μπορεί να επιχειρήσει να ξανακερδίσει τους ψηφοφόρους αντιμετωπίζοντας τις αιτίες της δυσαρέσκειας.

Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι ολόκληρη η Γερμανία. Το αποτέλεσμα όμως αποτελεί σοβαρή προειδοποίηση για το πολιτικό κέντρο και ειδικά για το CDU.

Ο Μερτς λέει ότι αναλαμβάνει την προσωπική του ευθύνη, ωστόσο το «δεν τα παρατάω» δεν είναι πολιτική στρατηγική.

Και η ήττα στη Σαξονία-Άνχαλτ δείχνει ότι η μέχρι σήμερα στρατηγική του απέναντι στο AfD χρειάζεται πολύ περισσότερα από μια δήλωση αποφασιστικότητας.

Για πολύ καιρό το ερώτημα ήταν: «Μπορεί το AfD να κερδίσει;» Πλέον το ερώτημα έχει αλλάξει: «Πόσο καιρό μπορεί να παραμένει εκτός εξουσίας ένα κόμμα που συνεχίζει να κερδίζει;»

Και μαζί με αυτό έρχεται το δυσκολότερο ερώτημα: Τι θα κάνουν τα κόμματα για να αντιμετωπίσουν τις αιτίες που τροφοδοτούν αυτή την άνοδο, χωρίς να υιοθετούν την ίδια την ατζέντα που θέλουν να αναχαιτίσουν;

Διαβάστε επίσης

Οργή κατά Σερβίας για το λαϊκό προσκύνημα στην κηδεία του Μλάντιτς: « Ο εκθειασμός ενός εγκληματία πολέμου δεν έχει θέση σε μια υποψήφια χώρα» λέει η ΕΕ

Νεπάλ: Ημέρα εθνικού πένθους σήμερα 13 ημέρες μετά τη φονική πλημμύρα – Σχεδόν 1.400 οι νεκροί, 5.000 αγνοούνται ακόμη

AfD: «Σαφής εντολή να αναλάβουμε την εξουσία» – Ξεκινούν συνομιλίες για κυβέρνηση στη Σαξονία-Άνχαλτ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.