Η νίκη της AfD, ο Μερτς και η Ευρώπη – Η ψήφος υπέρ της Εναλλακτικής στρέφεται και εναντίον του πολιτικού Κέντρου

Οι κάλπες στη Σαξονία – Άνχαλτ έκλεισαν και το αποτέλεσμα έχει μουδιάσει όλη την Ευρώπη, τα πληκτρολόγια έχουν πάρει φωτιά προσπαθώντας να αναλύσουν ένα φαινόμενο που είναι τόσο περίπλοκο όσο και… απλό. Πώς όμως μια σχετικά «μικρή» κάλπη των 1,7 εκατομμυρίων (από τα συνολικά 59 εκατ.) Γερμανών εκλογέων πυροδότησε τέτοιον μεγάλο χαμό;

Η Εναλλακτική για τη Γερμανία, η AfD, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία που θα της επέτρεπε να κυβερνήσει μόνη της. Κέρδισε όμως κάτι πολιτικά σημαντικότερο: το 43,8% των ψήφων και 39 από τις 83 έδρες του κρατιδιακού Κοινοβουλίου, αφήνοντας την CDU του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς μόλις στο 17,2%. Για να κυβερνήσει αυτοδύναμα χρειαζόταν 42 έδρες. Έμεινε τρεις πίσω.

Τρεις έδρες, λοιπόν, χωρίζουν την AfD από μια ιστορική και ανατριχιαστική πρωτιά: να σχηματίσει την πρώτη ακροδεξιά περιφερειακή κυβέρνηση στη Γερμανία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο…

Η πικρή αλήθεια είναι πως, αν και η AfD δεν έχει χρειαστεί να κυβερνήσει ακόμα, αλλάζει ήδη τη γερμανική πολιτική. Η νίκη της αναγκάζει την CDU, το SPD και τα υπόλοιπα κόμματα του πολιτικού κέντρου να απαντήσουν σε ένα πολύ απλό ερώτημα που μέχρι πρόσφατα διαβάζαμε μόνο στα βιβλία της ιστορίας μας: Τι σημαίνει όταν η Ακροδεξιά μετακινείται σταθερά και σαρωτικά από την άκρη του πολιτικού χάρτη στην κορυφή της εξουσίας;

Η πολιτική επανεκκίνηση έμεινε από καύσιμα

Ο συντηρητικός και όχι τόσο δημοφιλής Μερτς υπέστη μια μεγάλη πολιτική ήττα στις εκλογές της Σαξονίας – Άνχαλτ. Ο άνθρωπος που εγγυήθηκε πως θα συντρίψει τα ποσοστά της AfD είδε τελικά την πλάτη του ακροδεξιού κόμματος. Ο Γερμανός καγκελάριος ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενος μια πολιτική επανεκκίνηση: οικονομική ανάκαμψη, αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, ενίσχυση της γερμανικής ισχύος και ανάσχεση της AfD. Τελικά, η AfD βρίσκεται σήμερα ισχυρότερη από ποτέ και η CDU καταγράφει ένα από τα χειρότερα αποτελέσματά της σε κρατιδιακή εκλογή στη συγκεκριμένη περιοχή.

Η ειρωνεία δεν χάθηκε ούτε από τον ίδιο τον υποψήφιο της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ, ο οποίος χαρακτήρισε τον Μερτς έναν από τους καλύτερους «εκλογικούς αγωνιστές» της AfD. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κάποιος γιατί.

Η κυβέρνηση του Μερτς βρίσκεται αντιμέτωπη με οικονομική ανασφάλεια, υψηλό κόστος ζωής και μια κοινωνία που δεν αισθάνεται ότι οι μεταρρυθμίσεις που υπόσχεται το Βερολίνο μεταφράζονται σε καλύτερη καθημερινότητα. Νεότερη ανάλυση του Reuters επισημαίνει ότι η δυσαρέσκεια στη Σαξονία – Άνχαλτ συνδέεται μεταξύ άλλων με το κόστος ζωής, τις συντάξεις και την οικονομική αβεβαιότητα. Να υπενθυμίσουμε πως η ανατολική Γερμανία, στην οποία βρίσκεται και η Σαξονία – Άνχαλτ, παραμένει φτωχότερη από τη δυτική.

Το αποτέλεσμα, επομένως, δεν είναι μόνο ψήφος υπέρ της AfD. Είναι και ψήφος εναντίον του πολιτικού Κέντρου, το οποίο απέτυχε ξανά και ξανά. Και αυτό είναι πολύ πιο επικίνδυνο για τον Μερτς, ο οποίος κινδυνεύει με πολιτική ταφόπλακα.

Δεν κέρδισε μόνο με τους «αγανακτισμένους»

Η εύκολη εξήγηση θα ήταν να πούμε ότι η Ακροδεξιά κέρδισε επειδή οι ψηφοφόροι φοβούνται τη μετανάστευση και έχουν κουραστεί με τη «woke» ατζέντα. Είναι ένα κομμάτι της εικόνας, όχι ολόκληρη η εικόνα. Δεν ξύπνησαν οι Γερμανοί μια μέρα και αποφάσισαν να γίνουν ακροδεξιοί.

Η AfD έχει καταφέρει να μετατρέψει μια σειρά από διαφορετικές δυσαρέσκειες σε ένα ενιαίο πολιτικό αφήγημα: μετανάστευση, εγκληματικότητα, οικονομική πίεση, ενεργειακό κόστος, αίσθηση εγκατάλειψης της ανατολικής Γερμανίας, δυσπιστία απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα και αντίθεση στην πολιτική του Βερολίνου απέναντι στην Ουκρανία, την οποία και χρηματοδοτεί περισσότερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

Στη Σαξονία – Άνχαλτ αυτό το μείγμα βρίσκει πρόσφορο έδαφος. Η περιοχή παραμένει οικονομικά ασθενέστερη από πολλά δυτικά κρατίδια, ενώ η δημογραφική συρρίκνωση δημιουργεί ένα πραγματικό πρόβλημα για την αγορά εργασίας. Την ίδια στιγμή η AfD προτείνει σκληρή αντιμεταναστευτική πολιτική και ο Ζίγκμουντ έχει μιλήσει για επιθετική πολιτική «επαναπατρισμού» και απελάσεων.

Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγάλες αντιφάσεις της συγκεκριμένης εκλογής: μια περιοχή που χρειάζεται εργατικά χέρια για να αντιμετωπίσει τη γήρανση του πληθυσμού ψηφίζει μαζικά ένα κόμμα που θέλει να περιορίσει δραστικά τη μετανάστευση. Όμως οι εκλογές δεν κερδίζονται πάντα με οικονομική λογική. Κερδίζονται και με την αίσθηση ότι κάποιος ακούει τον φόβο σου. Κι εκεί ακριβώς πατάει ο λαϊκισμός.

Η πολιτική της νοσταλγίας

Η επιτυχία της AfD στην πρώην Ανατολική Γερμανία έχει τεράστια ιστορική διάσταση. Η Σαξονία – Άνχαλτ είναι μέρος της Ανατολικής Γερμανίας, της πάλαι ποτέ Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας, και η κοινωνική απόσταση ανάμεσα στην πρώην Ανατολή και τη Δύση δεν εξαφανίστηκε με την επανένωση του 1990. Η οικονομική σύγκλιση υπήρξε πραγματική, αλλά δεν ήταν πλήρης. Σε πολλές περιοχές παρέμεινε η αίσθηση ότι η Ανατολή αντιμετωπίζεται ως ο φτωχότερος συγγενής της ενωμένης Γερμανίας.

Ο Ζίγκμουντ επένδυσε προεκλογικά στην Ostalgie, τη νοσταλγία δηλαδή για πλευρές της ζωής στην πρώην Ανατολική Γερμανία, ενώ η ίδια η εικόνα του πάνω σε ένα παλιό ανατολικογερμανικό μηχανάκι έγινε μέρος της προεκλογικής του αισθητικής. Σύμφωνα με σχόλιο του BBC, η οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα της Ανατολής αποτελεί ένα από τα στοιχεία που ενισχύουν την απήχηση της AfD, ενώ η πιο φιλική στάση του κόμματος απέναντι στη Ρωσία έχει ιδιαίτερη απήχηση σε μια περιοχή με διαφορετική ιστορική σχέση με τη Μόσχα.

AfD και Ρωσία: απαγορευμένος έρωτας

Για να καταλάβουμε γιατί η νίκη της AfD ενδιαφέρει τόσο πολύ τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πρέπει να ξεφύγουμε από τη μετανάστευση και να κοιτάξουμε προς τα ανατολικά. Η AfD είναι φιλορωσικό κόμμα σε μια στιγμή κατά την οποία η γερμανική κυβέρνηση βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά της μεγαλύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης της Ευρώπης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Το κόμμα ζητά τον τερματισμό ή τον περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, την άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και την αποκατάσταση στενότερων ενεργειακών σχέσεων με τη Μόσχα. Είναι βασικό κομμάτι του προγράμματός του.

Η κυβέρνηση Μερτς, αντίθετα, θεωρεί τη Ρωσία βασική απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και έχει τοποθετήσει τη Γερμανία στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής στήριξης προς την Ουκρανία. Το Βερολίνο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κρατικούς χρηματοδότες της Ουκρανίας, ενώ η AfD υποστηρίζει την αναστολή της βοήθειας προς το Κίεβο και την επιστροφή στη φθηνότερη ρωσική ενέργεια.

Αυτό σημαίνει ότι η άνοδος της AfD δεν έχει να κάνει μόνο με το μέλλον της Γερμανίας, αλλά και με μια πιθανή μετατόπιση των ευρωπαϊκών ισορροπιών.

Τι θα σήμαινε για την Ουκρανία;

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η AfD δεν ελέγχει τη γερμανική εξωτερική πολιτική. Η νίκη της στη Σαξονία – Άνχαλτ δεν σημαίνει ότι αύριο σταματούν οι γερμανικές αποστολές όπλων προς την Ουκρανία. Η Γερμανία έχει ομοσπονδιακό σύστημα και οι αρμοδιότητες των κρατιδίων είναι συγκεκριμένες. Μια κυβέρνηση AfD στη Σαξονία – Άνχαλτ θα είχε σημαντικές αρμοδιότητες σε τομείς όπως η αστυνομία, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός, αλλά δεν θα μπορούσε από μόνη της να αλλάξει την εξωτερική πολιτική της χώρας.

Το πραγματικό διακύβευμα είναι μακροπρόθεσμο. Αν η AfD συνεχίσει να κερδίζει σε περιφερειακό επίπεδο, αν παραμείνει πρώτη ή δεύτερη στις εθνικές δημοσκοπήσεις και αν η CDU συνεχίσει να χάνει ψηφοφόρους προς τα δεξιά, τότε η γερμανική πολιτική συζήτηση για την Ουκρανία θα αρχίσει να παίρνει άλλη μορφή. Η πίεση για λιγότερη βοήθεια, για διαπραγμάτευση με τη Ρωσία και για αποκατάσταση οικονομικών σχέσεων με τη Μόσχα θα αποκτά μεγαλύτερη πολιτική νομιμοποίηση, πράγμα που κάνει το Κρεμλίνο να «τρίβει τα χέρια του».

Δεν είναι τυχαίο ότι Ρώσος αξιωματούχος, ο Κίριλ Ντμιτρίεφ, χαιρέτισε τη νίκη ως «ιστορική», παρουσιάζοντας παράλληλα τον Μερτς ως πολιτικά αποδυναμωμένο.

● Η Μόσχα δεν χρειάζεται απαραίτητα μια φιλορωσική κυβέρνηση στο Βερολίνο αύριο το πρωί.

● Η AfD δεν χρειάζεται να πείσει όλους τους Γερμανούς ότι η Ρωσία έχει δίκιο. Αρκεί να πείσει αρκετούς ότι η σημερινή ευρωπαϊκή στρατηγική είναι πολύ ακριβή. Και αυτή είναι η πιο σημαντική γεωπολιτική και άμεση διάσταση της εκλογής.

Η Ευρώπη κοιτάζει τη Γερμανία και βλέπει τον εαυτό της

Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι μόνο η AfD. Στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και αλλού κόμματα της σκληρής Δεξιάς έχουν αποκτήσει εκλογική επιρροή ή συμμετέχουν στην εξουσία. Στη Γαλλία η Εθνική Συσπείρωση παραμένει καθοριστικός παράγοντας για το μέλλον της χώρας. Στην Ιταλία η Τζόρτζια Μελόνι έχει ήδη μεταφέρει μια δεξιά εθνικιστική δύναμη στο κυβερνητικό κέντρο. Στην Ισπανία το Vox πιέζει το πολιτικό σύστημα από τα δεξιά.

Η AfD είναι διαφορετική περίπτωση λόγω της γερμανικής ιστορίας. Η μεταπολεμική Γερμανία έχτισε μεγάλο μέρος της πολιτικής της ταυτότητας πάνω στην απόρριψη του ναζισμού και στην αποφυγή κάθε επιστροφής στον εθνικιστικό αυταρχισμό. Γι’ αυτό η άνοδος ενός κόμματος που χαρακτηρίζεται από τις γερμανικές υπηρεσίες εσωτερικής ασφάλειας ως εξτρεμιστικό ακροδεξιό προκαλεί πολύ μεγαλύτερη ανησυχία.

Εδώ υπάρχει μια παράδοξη παγίδα: Όσο περισσότερο τα παραδοσιακά κόμματα λένε «με την AfD δεν συνεργαζόμαστε», τόσο περισσότερο η AfD μπορεί να εμφανίζεται ως το κόμμα που βρίσκεται απέναντι σε όλους τους άλλους, το κόμμα «μόνοι μας και όλοι τους», πράγμα που πολλές φορές εξιτάρει τον μέσο δυσαρεστημένο ψηφοφόρο.

Το πολύ δύσκολο δίλημμα της CDU

Ο Μερτς βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δυσεπίλυτη εξίσωση.

● Αν κινηθεί περισσότερο προς τα δεξιά για να ανακτήσει ψηφοφόρους από την AfD, κινδυνεύει να νομιμοποιήσει μέρος της ατζέντας της.

● Αν μείνει στο Κέντρο, κινδυνεύει να συνεχίσει να χάνει ψηφοφόρους προς την AfD.

● Αν συνεργαστεί μαζί της, καταρρέει το μεταπολεμικό πολιτικό ταμπού της Γερμανίας.

● Αν δεν συνεργαστεί, πρέπει να επιδιώξει την πλειοψηφία με ένα ολοένα πιο κατακερματισμένο πολιτικό σύστημα.

Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα.

Ο Μερτς δήλωσε μετά το αποτέλεσμα ότι η ήττα έχει κλονίσει το κόμμα «στα θεμέλιά του», ενώ απέκλεισε συνεργασία με την AfD.

Το «τείχος» αντέχει. Αλλά πόσο;

Η AfD έχει 39 έδρες και χρειάζεται τρεις ακόμη για την αυτοδυναμία. Τα υπόλοιπα κόμματα αρνούνται να συνεργαστούν μαζί της, ενώ το BSW της Σάρα Βάγκενκνεχτ αποτελεί τη μόνη πραγματικά αβέβαιη μεταβλητή στο παιχνίδι των πιθανών πλειοψηφιών. Η AfD, από την πλευρά της, έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι μπορεί να απευθυνθεί σε μεμονωμένους βουλευτές της CDU.

Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη μάχη δεν θα δοθεί μόνο μέσα στο κοινοβούλιο της Σαξονίας – Άνχαλτ. Θα δοθεί μέσα στην ίδια την CDU.

● Πόσο αυστηρά θα τηρηθεί το δίχτυ προστασίας;

● Πόσοι βουλευτές θα θεωρήσουν ότι η AfD είναι πλέον πολύ μεγάλη για να αγνοείται;

● Πόσο θα αντέξει ένα σύστημα στο οποίο ένα κόμμα με σχεδόν 44% των ψήφων μπορεί να αποκλείεται από κάθε μορφή συνεργασίας;

Αυτά είναι ερωτήματα που δεν απαντώνται με ένα εκλογικό αποτέλεσμα. Αλλά η εκλογή της Σαξονίας – Άνχαλτ τα έφερε πολύ πιο κοντά.

Τι σημαίνει αυτή η εκλογή για τη Γερμανία;

Σημαίνει ότι η γερμανική πολιτική δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι το πολιτικό Κέντρο θα παραμείνει κυρίαρχο. Σημαίνει ότι η οικονομική δυσφορία, η αποτυχημένη μεταναστευτική πολιτική και η γεωπολιτική ανασφάλεια μπορούν να ενωθούν σε ένα ισχυρό αντισυστημικό ρεύμα. Σημαίνει ότι ο Μερτς έχει πλέον ένα πολύ πιο δύσκολο πολιτικό πρόβλημα από μια κακή εκλογική βραδιά. Έχει πρόβλημα αξιοπιστίας.

Για την Ευρώπη το μήνυμα είναι ακόμη πιο άβολο. Η χώρα που αποτελεί έναν από τους βασικούς οικονομικούς και πολιτικούς πυλώνες της Ε.Ε. είναι ταυτόχρονα μία από τις χώρες που καλούνται να πληρώσουν το μεγαλύτερο κόστος της ευρωπαϊκής απάντησης στη Ρωσία. Αν η γερμανική κοινή γνώμη αρχίσει να αμφισβητεί αυτήν την επιλογή, η συζήτηση για την Ουκρανία δεν θα είναι πλέον μόνο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής.

Η Σαξονία – Άνχαλτ είναι μικρή στον χάρτη. Το 43,8% της AfD όμως δεν είναι μικρό πολιτικό μέγεθος. Είναι προειδοποίηση ότι το μεταπολεμικό γερμανικό μοντέλο συναίνεσης δεν είναι άτρωτο. Η γερμανική εφημερίδα «Süddeutsche Zeitung» προειδοποιεί ότι η Γερμανία δεν μπορεί πλέον να θεωρεί τον εαυτό της προστατευμένο από την άνοδο του δεξιού εξτρεμισμού.

Διαβάστε επίσης:

Ο Μερτς ακυρώνει προγραμματισμένη επικοινωνία με Τραμπ μετά τους πανηγυρισμούς του προέδρου των ΗΠΑ για το AfD

Μπέρναμ για τις κυρώσεις στον Ισραήλ: Ηγετικός ο ρόλος της Βρετανίας στην παγκόσμια σκηνή – Υπερασπιζόμαστε τους αδύναμους

Κρεμλίνο: Προτιμώμενος τόπος διεξαγωγής συνομιλιών με την Ουκρανία το Άμπου Ντάμπι – «Θέλουμε να ξεκινήσουν σύντομα οι διαβουλεύσεις»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.