Αναζητώντας σταθερές σ’ έναν κόσμο που αλλάζει

Το βήμα του Βελλίδειου στη Θεσσαλονίκη ακόμη μία φορά αποτέλεσε το σημείο εξαγγελιών πολιτικών κινήσεων που θα αλλάξουν τη ζωή των Ελλήνων πολιτών. Φορτισμένες οι παρεμβάσεις των κομματικών αρχηγών από τις επερχόμενες εκλογές, δεν ξέφυγαν από την πεπατημένη των παροχών.

Η κρατική συμμετοχή, δυστυχώς και πάλι σε υπερβολικό βαθμό, πολύ δυσάρεστη πραγματικότητα, επειδή υποβαθμίζει την προσπάθεια για μία διεθνή προβολή σε ελληνοκεντρική ομφαλοσκόπηση για επιτεύγματα των υπουργείων χωρίς την προβολή του ρόλου της Θεσσαλονίκης και της εξωστρέφειας του ιδιωτικού τομέα στη Βαλκανική, αλλά και ευρύτερα.

Διαφορά που αξίζει να συγκρατηθεί, επειδή χαρακτηρίζει το ύφος, αλλά και την ουσία των αρχηγικών εμφανίσεων στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο επιλεκτικός αυτοπεριορισμός, κυρίως στα θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Το κλίμα του πολιτικού ανταγωνισμού άστοχα βαρύνεται ακόμη περισσότερο με τη μεθοδευμένη προσπάθεια διαφόρων κέντρων, παρά τη σχετική εγκράτεια των πολιτικών αρχηγών, να αναδείξουν ως μέγιστο κίνδυνο για την Ελλάδα τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Η προβολή των κινήσεων και των δηλώσεων κάθε Τούρκου καταντά πλέον μιζέρια της ελληνικής πραγματικότητας, κυρίως επειδή σε αυτή των κατάπτωση που ξεγλιστράμε εμπλέκουμε και συνεργασίες με τρίτους, όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία.

Ούτε ακόλουθοι πρεσβείας…

Ο αμυντικός θόλος και η συμμετοχή μας στην άμυνα της Σαουδικής Αραβίας δεν έχουν σχέση με τις διμερείς σχέσεις ή τον ανταγωνισμό που καθένας μας διαμορφώνει με την Τουρκία.

Αντίθετα σε μία άποψη που φαίνεται να ξεπερνά τα συνηθισμένα (out of the box) θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η δήλωση του State Department, με την οποία εκφράζεται η ικανοποίηση των ΗΠΑ για τη συνεργασία – αμυντική και στρατηγική – με το Ισραήλ, τοποθετεί την αξία των συνεργασιών στην πραγματική τους διάσταση για την ισορροπία στην περιοχή και την εκπλήρωση κοινών στρατηγικών συμφερόντων, υπενθυμίζοντας στην Τουρκία με σαφέστατο τρόπο τις υποχρεώσεις της, αλλά και τις επιβεβλημένες διορθωτικές κινήσεις προκειμένου να επιστρέψει στον κύκλο των συνομιλητών στην περιοχή και στο ΝΑΤΟ.

Αυτοπεριορίζονται οι πολιτικοί αρχηγοί στα θέματα εξωτερικής πολιτικής είτε από αυτογνωσία είτε από άγνοια των λεπτομερειών που λειτουργούν οι διεθνείς σχέσεις και οι διαδικασίες που διαμορφώνουν τη λήψη των αποφάσεων στους διάφορους οργανισμούς και τα υπουργεία.

Αξίζει να υπενθυμίζεται για τη διευκόλυνση του αναγνώστη ότι διαφέρουν οι διεργασίες στον ΟΗΕ, στην Ε.Ε., στο ΝΑΤΟ, επειδή εξαρτώνται άμεσα από τις καταστατικές αρχές και τον σκοπό που υπηρετεί κάθε Οργανισμός. Στα υπουργεία των χωρών υποχρέωση πρωταρχική παραμένει η εξυπηρέτηση των εθνικών στόχων. Τα πάντα όμως υπάγονται στο Διεθνές Δίκαιο και στην ανάγκη εξυπηρέτησης των κοινών στόχων, όπως τόσο εύστοχα υπογραμμίζει στην πρόσφατη δήλωσή του το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εξωτερικών, παρά την προτίμησή τους στην υλοποίηση εξωτερικής πολιτικής και όχι στην προβολή των κινήσεών τους, αναγκάζονται την τελευταία περίοδο, για να ανταποκριθούν στην ανάγκη πολιτικής, να τοποθετούνται με τρόπο που δεν τους εκφράζει, κυρίως επειδή υποκινούνται από την ευρύτερη αστική παράταξη.

Ούτε ακόλουθοι πρεσβείας δεν αιφνιδιάζονται από τις πολιτικές παρεμβάσεις που επιβάλλει η όξυνση της στιγμής, διότι στο βάθος της συζήτησης διαφαίνεται η ελάχιστα απαραίτητη σύμπτωση των πολιτικών ηγεσιών στην εξελισσόμενη εξωτερική πολιτική που προωθεί η χώρα τουλάχιστον τα τελευταία τριάντα χρόνια, ενώ κυβερνήθηκε δημοκρατικά από κόμματα με διαφορετική ιδεολογική ταυτότητα.

Άλλο S-300, άλλο S-400

Χρειάστηκαν πολλά χρόνια αντιπαραθέσεων και ανταγωνισμών για να κατορθώσουμε να επιτύχουμε το επίπεδο διεθνούς παρουσίας και συμμετοχής που διαπιστώνουμε για τη σημερινή Ελλάδα. Το αποτέλεσμα οφείλεται σε ένα συνολικό πολιτικό έργο, το οποίο, παρά τις μεγάλες καθυστερήσεις στη λήψη των αποφάσεων, ολοκληρώνεται αποτελεσματικά.

Οι αμυντικές και στρατηγικές συνεργασίες ξεκίνησαν να οικοδομούνται από το 1990 μέσα από οικονομικές κυρίως πρωτοβουλίες, στις οποίες προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν περισσότερες χώρες, έστω και αν δεν ήταν ΝΑΤΟϊκοί σύμμαχοι ή Ευρωπαίοι εταίροι. Η πολιτική που ακολουθήθηκε αναμφισβήτητα διακρίνεται από διπλωματική κινητικότητα και μεθοδικότητα στις στρατηγικές κινήσεις.

Πάντοτε στην ελληνική κοινωνία υπήρχε έντονη κριτική για τις μεγάλες επιλογές, όμως σπάνια προβλήθηκαν διαφορετικές προτάσεις. Τις λίγες φορές που θεωρήσαμε ότι αξίζει να αλλάξουμε γεωστρατηγικές επιλογές και να αναδείξουμε αμυντικό δόγμα πέρα από το πλαίσιο των διεθνών μας δεσμεύσεων υποχρεωθήκαμε να ανακρούσουμε πρύμναν, όπως ακριβώς αναγκάζεται να πράξει η Τουρκία μετά τις αναθεωρητικές επιλογές της.

Οι S-300, παραγγελία της Κυπριακής Δημοκρατίας και αποθήκευση στην Ελλάδα του ενιαίου αμυντικού δόγματος, διαφέρουν από την τουρκική αγορά των S-400, επειδή η Άγκυρα, χώρα – μέλος του ΝΑΤΟ, με πολιτική αλαζονεία προχώρησε σε στρατηγικές δεσμεύσεις με τη Ρωσία, πραγματικότητα την οποία μάλλον απέφυγε η ΝΑΤΟϊκή Ελλάδα, παρά τις κυπριακές ταυτίσεις εκείνης της εποχής με τη Ρωσία.

Περί υποχωρητικότητας

Στον κόσμο μας, που αλλάζει ταχύτατα, οφείλουμε να συγκρατούμε εμπειρίες που προσδιορίζουν ακόμη και σήμερα διεθνείς σταθερές για τη διαμόρφωση πολιτικών έναντι της συμμαχίας, της Ε.Ε. και φίλων πέρα από την ευρωατλαντική μας πραγματικότητα.

Η Τουρκία συνεχίζει να παραμένει στην ευρωατλαντική στρατηγική και συνεπώς κάθε αναθεωρητική της πρακτική απασχολεί έντονα το σύνολο των συμμάχων και εταίρων, όπως ακριβώς απασχολεί την Κύπρο και την Ελλάδα. Συνεπώς, όταν ερωτάται η κυβέρνηση πώς αντιδρά στις προκλήσεις, δεν αρκεί να αναφέρονται μόνο τα διαβήματα και οι ρηματικές διακοινώσεις, αλλά αξίζει να δημοσιοποιούνται επαφές στο ΝΑΤΟ, την Ε.Ε., τον ΟΗΕ για να διαγνώσουμε τρόπους που ενδείκνυνται ώστε με συναντίληψη να αντιμετωπιστούν προκλήσεις.

Όπως από την εσωτερική πολιτική συζήτηση κάθε πολίτης αναμένει να πληροφορηθεί για τα σημεία διαφοροποίησης, που τα κόμματα επιθυμούν να αλλάξουν ή και να βελτιώσουν, έτσι και από τη διεθνή συζήτηση επιθυμούμε να γνωρίζουμε τους τρόπους που επιλέγονται για να περιοριστούν αυταρχικοί ηγέτες και τρομοκράτες που βομβαρδίζουν αγωγούς, διεθνή στενά, λιμάνια και χώρους αποθήκευσης ενέργειας και αγαθών που χρειάζεται η διεθνής κοινότητα.

Η αναζήτηση που αφορά τη διεθνή πραγματικότητα γίνεται επιτακτικότερη, επειδή έχει επιπτώσεις στην εσωτερική πολιτική και όσον αφορά στην Ελλάδα, επειδή διαπιστωμένα δεν υπάρχουν τεράστιες διαφοροποιήσεις στις επιλογές εξωτερικής πολιτικής ακόμη και τις ημέρες τεταμένων ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Οι υπονοούμενες αιχμές περί υποχωρητικότητας, που περιέργως εκκινούν από ηγέτες που κυβέρνησαν τη χώρα και προφανώς δεν έπραξαν το διαφορετικό επειδή δεν χρειαζόταν, απαξιώνουν όσους τις διακινούν όσο δεν τις συνοδεύουν από προτάσεις, που θα προσφέρουν περισσότερη ασφάλεια και ενθουσιασμό στην κοινωνία μας.

Η Ελλάδα, διπλωματικά ενισχυμένη και αμυντικά οργανωμένη, δεν προσέρχεται σε οποιαδήποτε συνάντηση με το σύνδρομο που προβάλλεται από τα παράκεντρα που ωφελούνται με διάσπαση της κοινωνικής συνοχής. Οι πολιτικές και διπλωματικές επιλογές της τελευταίας δεκαετίας δοκιμάσθηκαν από τους εσωτερικούς πολιτικούς και παραπολιτικούς ανταγωνισμούς εντονότατα, επειδή η Ελλάδα μεταξύ όλων των άλλων αντιμετώπιζε την οξύτατη οικονομική κρίση και την πανδημία.

Το 2020 η τουρκική επιθετικότητα ξεπέρασε κάθε προσδοκία, αλλά και η αμεσότητα της απάντησης της χώρας αιφνιδίασε την επιτιθέμενη Τουρκία, συμβάλλοντας επίσης στην ενίσχυση της εθνικής ομοψυχίας. Η ένταση στην πολιτική συζήτηση διατηρήθηκε σε πολύ κρίσιμες στιγμές, αλλά ο ελληνικός λαός με ωριμότητα και υπομονή αντιμετώπισε τις προκλήσεις. Με τις κυβερνητικές επιλογές του έδειξε τις επιθυμίες του για τον τρόπο που επιθυμούσε να κυβερνηθεί ώστε να αισθάνεται ασφαλής και να αναπτύσσεται.

Η Ελλάδα παραμένει διεθνώς αξιόπιστη

Η Τουρκία ποτέ δεν σταμάτησε να κινείται αναθεωρητικά. Στον μύλο της έριχναν νερό «ψέκα», κατασκευαστές ξυλολίων, δολοπλόκοι που δεν σεβάστηκαν το πένθος των Ελλήνων και ειδικότερα των οικογενειών των θυμάτων του δυστυχήματος των Τεμπών. Σφάλματα τεράστια στην αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων από την κυβέρνηση, κυρίως στην αντιμετώπιση των συνακροάσεων, του Predator, του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Η εσωτερική αστάθεια αντανακλά συνήθως στην εξωτερική πολιτική. Όμως η χώρα μας, παρά την ένταση των πολιτικών αντιπαραθέσεων, στην εξωτερική της πολιτική συνεχίζει να παραμένει αξιόπιστη. Το πεδίο των διεθνών σχέσεων κρύβει διαπιστωμένα πολλούς κινδύνους, αλλά η Αθήνα, χωρίς να εκχωρεί δικαιώματα, επιλέγει να έχει την πρωτοβουλία για να αμβλυνθούν ακρότητες στην περιοχή.

Η Διακήρυξη των Αθηνών αποτελεί σημαντική χαλαρή εξέλιξη στις ελληνοτουρκικές συνομιλίες, βασισμένη σε θεμελιώδεις αρχές του ΟΗΕ, χωρίς να δημιουργεί επιπρόσθετες σκληρές δεσμεύσεις και υποχρεώσεις διπλωματικής συμπεριφοράς, πέραν όσων προβλέπονται από τον ΟΗΕ, στις πλευρές που την αποδέχθηκαν.

Το γεγονός δεν παραμένει αναξιοποίητο από την Αθήνα. Διά του πρωθυπουργού και του υπουργού Εξωτερικών προβάλλονται αδιαλείπτως οι εθνικές μας θέσεις και καμία πρόκληση δεν παραμένει αναπάντητη, από όπου και από όποιον κι αν προέρχεται.

Σε εποχή ειρήνης, όταν η διαμόρφωση της διεθνούς ασφάλειας παραμένει προτεραιότητα της διπλωματίας, οι στρατιωτικές δηλώσεις αξιωματούχων και υπουργών Αμύνης ορθώς δεν αποτελούν προτιμησιακή προτεραιότητα των κυβερνήσεων. Αναμφισβήτητα η ενισχυμένη άμυνα αποτελεί αποτελεσματική και συμπληρωματική δυνατότητα αποτροπής και αντεπίθεσης, ενισχύοντας την αξία του διπλωματικού έργου των υπουργών Εξωτερικών.

Η Τουρκία ψάχνει ταυτότητα

Η Ελλάδα στα ανατολικά της γειτονεύει με μία χώρα που ακόμη σπασμωδικά και αναθεωρητικά αναζητά την ταυτότητά της μεταξύ ευρωπαϊκής επιλογής, Ατλαντικής Συμμαχίας και ισλαμικής πραγματικότητας. Το οικοδόμημα του Κεμάλ δεν αντικαταστάθηκε από κάποια διαφορετική πρόταση του Ταγίπ Ερντογάν με αποτέλεσμα η στρατιωτική ραχοκοκαλιά της χώρας να παραμένει ισχυρή, χωρίς να μπορεί να απορροφηθεί από την ισλαμική νέα πραγματικότητα της Τουρκίας.

Με δεδομένο το ιδεολογικό χάσμα που διχάζει την τουρκική κοινωνία, η Ε.Ε., το ΝΑΤΟ και η Ελλάδα πρέπει να επιλέξουν αν θα συμβάλουν στην ανοικοδόμηση της τουρκικής κοινωνίας συνδυάζοντας τις αξίες και πραγματικότητες που επιθυμεί ο τουρκικός λαός με τις αξίες και τις αρχές του κόσμου μας που συνδιαμορφώνεται από Ε.Ε. και ΝΑΤΟ.

Αν η επιλογή υπέρ της Τουρκίας, που για πολλά χρόνια διαμορφώνει την ισορροπία στη ανατολική πτέρυγα της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, αλλάζει, τότε στην Αθήνα σίγουρα κυβέρνηση και κόμματα μάλλον θα πρέπει με προσοχή να αναλύσουν τις διεθνείς τάσεις παρά να επιλέγουν λεκτικές οξύτητες και παρορμητικές τοποθετήσεις, επειδή σίγουρα στόχος όλων παραμένει η αποφυγή του ατυχήματος, που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα θερμό επεισόδιο μακράς ή σύντομης διάρκειας.

Να μην εκπλαγεί το πολιτικό προσωπικό της χώρας αν επιλογές φέρουν την Τουρκία να προσαρμόζεται στις επιβολές των συμμάχων και φίλων της ανταποκρινόμενη στις απαιτήσεις των κοινών συμμαχικών συμφερόντων, που μάλλον συνεχίζουν γεωστρατηγικά να θεωρούν την Τουρκία ως σημαντικό μέλος στη νοτιοανατολική περιοχή του ΝΑΤΟ.

Με προεδρία Ερντογάν η Τουρκία δεν δυσκολεύεται να εμφανιστεί ως σύμμαχος χωρίς S-400, με δύο νέα στρατηγεία του ΝΑΤΟ, με συμμετοχή σε ευρύτερες συμμαχίες που θα συμπληρώνουν τη Μέκκα, με αναζήτηση κοινού αμυντικού θόλου, που θα εξασφαλίζει συνδυαστικά το ΝΑΤΟ, την ανατολική Μεσόγειο, το Ισραήλ, τους Άραβες στον Κόλπο, τις πηγές ενέργειας και τις διαδρομές ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρώπη. Ας τολμήσουμε να κοιτάξουμε λίγο μακρύτερα από τη μύτη μας.

* Ο Θεόδωρος Ι. Θεοδώρου είναι πρέσβης ε.τ.

Διαβάστε επίσης:

Υπό απειλή Ορμούζ και Μπαμπ Ελ Μαντέμπ – Οι Χούθι σφίγγουν τον κλοιό επιδιώκοντας μια κατάσταση μόνιμης αβεβαιότητας

Τσίπρας: Η στρατηγική της δεύτερης κάλπης και ο «μονομέτωπος»

Θύελλες στη δεξιά πολυκατοικία – Πώς κινούνται Λατινοπούλου, Βελόπουλος, Σαμαράς

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.