Το Ισραήλ τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου

Αναμφισβήτητα, τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου του 2023, το Ισραήλ έχει αλλάξει σημαντικά. Μαζί του έχει αλλάξει και η κατάσταση ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF) έχουν πολεμήσει σε πολλαπλά μέτωπα, η Χαμάς και η Χεζμπολάχ έχουν υποστεί βαριά στρατιωτική αποδυνάμωση, το Ιράν έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα και οι περιφερειακοί συσχετισμοί ισχύος έχουν μεταβληθεί.

Ωστόσο η αποδυνάμωση των αντιπάλων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι Ισραηλινοί πολίτες αισθάνονται σήμερα περισσότερο ασφαλείς. Η εμπειρία της 7ης Οκτωβρίου έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην ισραηλινή κοινωνία και έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η ισραηλινή κοινωνία αντιλαμβάνεται την ασφάλεια της χώρας.

«Είναι σήμερα το Ισραήλ ασφαλέστερο;»

Η απάντηση δεν είναι τόσο αυτονόητη όσο θα υπέθετε κάποιος από τα αποτελέσματα των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η ειδική έρευνα του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) του Ισραήλ αποτυπώνει μια εντυπωσιακή αντίφαση, καθώς μόνο:

● Το 27% των Ισραηλινών θεωρεί ότι το Ισραήλ νίκησε στη Γάζα.

● Το 38% θεωρεί ότι νίκησε στον Λίβανο.

● Το 23% ότι επικράτησε στη σύγκρουση με το Ιράν.

● Το 38% εκτιμά πως η συνολική κατάσταση ασφαλείας της χώρας έχει βελτιωθεί σε σχέση με την περίοδο πριν από την 7η Οκτωβρίου, ενώ το 32% θεωρεί ότι έχει επιδεινωθεί.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική από ένα άλλο στοιχείο. Το 59% θεωρεί πιθανό ή βέβαιο ότι μπορεί να επαναληφθεί μια επίθεση αντίστοιχη με την 7η Οκτωβρίου από τη Γάζα τα επόμενα χρόνια, έναντι 52% έναν χρόνο νωρίτερα.

Αυτό είναι ίσως το πλέον παράδοξο της τριετίας που πέρασε. Το Ισραήλ είναι στρατιωτικά ισχυρότερο από ό,τι στις 6 Οκτωβρίου 2023, αλλά ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας του εξακολουθεί να μην αισθάνεται ασφαλές.

Από τη Χαμάς στον περιφερειακό πόλεμο

Για να γίνει κατανοητό το στρατηγικό αποτύπωμα της 7ης Οκτωβρίου, η επίθεση της Χαμάς πρέπει να εξεταστεί μέσα στο περιφερειακό περιβάλλον που είχε διαμορφωθεί πριν από αυτήν. Το Ισραήλ δεν αντιμετώπιζε μόνο τη Χαμάς στη Γάζα, αλλά ένα ευρύτερο δίκτυο οργανώσεων που συνδεόταν με το Ιράν (Άξονας Αντίστασης: Χεζμπολάχ στον Λίβανο, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές σε Συρία και Ιράκ και Χούθι στην Υεμένη).

Η 7η Οκτωβρίου συνέβαλε στην επέκταση της σύγκρουσης πέρα από τη Γάζα. Από τις 8 Οκτωβρίου η Χεζμπολάχ άνοιξε μέτωπο στον Βορρά, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές επιτέθηκαν σε αμερικανικούς στόχους και οι Χούθι επεκτάθηκαν στην Ερυθρά Θάλασσα, επιτέθηκαν κατά του Ισραήλ και απείλησαν τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Σταδιακά η μέχρι τότε κυρίως έμμεση αντιπαράθεση εξελίχθηκε σε ανοικτή στρατιωτική σύγκρουση.

Όπως επισημαίνει το Council on Foreign Relations (CFR) στην αποτίμησή του για την τρίτη επέτειο, η Μέση Ανατολή πέρασε μέσα σε τρία χρόνια από μια κυρίως περιορισμένη σύγκρουση στη Γάζα σε ένα εμφανώςασταθές περιφερειακό περιβάλλον. Οι μέχρι τότε συγκρούσεις δι’ αντιπροσώπων εξελίχθηκαν σε άμεσες στρατιωτικές αναμετρήσεις. Οι IDF επιχειρούσαν όχι μόνο για να εξουδετερώσουν τους αντιπάλους τους, αλλά και για να μεταβάλουν τους περιφερειακούς συσχετισμούς ισχύος. Το αποτέλεσμα είναι αξιοσημείωτο:

● Η Χαμάς και η Χεζμπολάχ έχουν υποστεί σοβαρό πλήγμα.

● Η επιρροή της Τεχεράνης έχει αποδυναμωθεί.

● Το Ιράν έχει υποστεί σημαντικές στρατιωτικές απώλειες.

Η Γάζα παραμένει το μεγάλο αναπάντητο ερώτημα

Έναν χρόνο μετά την έναρξη εφαρμογής του σχεδίου Τραμπ για τη Γάζα, η διαδικασία έχει σε μεγάλο βαθμό βαλτώσει. Η κατάπαυση του πυρός του Οκτωβρίου 2025 οδήγησε στην απελευθέρωση ομήρων και κρατουμένων, αλλά τα βασικά ζητήματα της επόμενης ημέρας, όπως ο αφοπλισμός της Χαμάς, η ισραηλινή στρατιωτική αποχώρηση από τη Λωρίδα, η νέα διοικητική δομή και η ανοικοδόμηση, παραμένουν άλυτα.

Το Ισραήλ εξακολουθεί να ελέγχει σχεδόν τα δύο τρίτα της Λωρίδας, ενώ οι ισραηλινές επιχειρήσεις συνεχίζονται. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε το Reuters στις 6 Οκτωβρίου:

● Τουλάχιστον 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί μετά την εκεχειρία.

● Για την ανοικοδόμηση έχουν εξασφαλιστεί μόλις 2,45 δισ. δολάρια, έναντι εκτιμώμενων αναγκών 71,4 δισ. δολαρίων.

● Η προβλεπόμενη Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

● Το Ισραήλ δεν αποσύρει τις δυνάμεις του χωρίς να έχει εξασφαλιστεί ο αφοπλισμός της Χαμάς.

● Η Χαμάς δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να παραδώσει τα όπλα της όσο το Ισραήλ διατηρεί στρατιωτικό έλεγχο και συνεχίζει τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι μια κατάσταση που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε πόλεμος ούτε πραγματική ειρήνη. Και αυτό έχει άμεση σχέση με την ισραηλινή αίσθηση ασφάλειας. Η στρατιωτική αποδυνάμωση της Χαμάς είναι πραγματική. Όμως, η εξουδετέρωση μιας στρατιωτικής απειλής δεν ισοδυναμεί απαραίτητα και με την εξάλειψη των συνθηκών που μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία μιας νέας.

Η Δυτική Όχθη ως δεύτερο μέτωπο

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο στη Δυτική Όχθη. Η αυξανόμενη βία, η επέκταση των ισραηλινών οικισμών και η προώθηση του σχεδίου E1, που προβλέπει την κατασκευή περίπου 3.400 κατοικιών μεταξύ της Ανατολικής Ιερουσαλήμ και του Μααλέ Αντουμίμ (ισραηλινός οικισμός ανατολικά της Ιερουσαλήμ), ενισχύουν τον κατακερματισμό της Δυτικής Όχθης και περιπλέκουν περαιτέρω την προοπτική δημιουργίας βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο διπλωματικό. Είναι και ζήτημα ισραηλινής εθνικής ασφάλειας. Η έρευνα του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ δείχνει ότι μόλις το 33% των Ισραηλινών θεωρεί τον ισραηλινό στρατό επαρκώς προετοιμασμένο για να προστατεύσει τις κοινότητες στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια της Δυτικής Όχθης, έναντι 54% για τις κοινότητες του Νότου και 49% για τον Βορρά. Δηλαδή, ακόμη και ύστερα από τρία χρόνια πολέμου, η ισραηλινή κοινωνία δεν θεωρεί ότι όλες οι απειλές έχουν εξουδετερωθεί.

Στρατός έναντι πολιτικής ηγεσίας

Ίσως το σημαντικότερο εύρημα της τριετούς αποτίμησης βρίσκεται αλλού. Οι Ισραηλινοί δεν έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στον στρατό στον ίδιο βαθμό που έχουν χάσει τηνεμπιστοσύνη τουςστην πολιτική ηγεσία. Το 61% δηλώνει ικανοποιημένο από τις ισραηλινές δυνάμεις στη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα, ενώ μόλις το 34% είναι ικανοποιημένο από τη διαχείριση της κυβέρνησης.

Η διάσταση αυτή είναι κρίσιμη. Δείχνει ότι η ισραηλινή κοινωνία δεν απορρίπτει κατ’ ανάγκην τη στρατιωτική απάντηση που ακολούθησε την 7η Οκτωβρίου. Αμφισβητεί όμως το κατά πόσον η πολιτική ηγεσία κατόρθωσε να μετατρέψει τη στρατιωτική ισχύ σε σαφές πολιτικό και στρατηγικό αποτέλεσμα.

Τρία χρόνια μετά, η χώρα εξακολουθεί να μην έχει καταλήξει σε μια πλήρη και ανεξάρτητη κρατική διερεύνηση των ευθυνών. Το 75% των Ισραηλινών τάσσεται υπέρ της σύστασης Κρατικής Εξεταστικής Επιτροπής, ενώ ακόμη και μεταξύ των ψηφοφόρων των κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού η υποστήριξη φτάνει το 52%. Μόλις 44% του συνολικού δείγματος δηλώνει υψηλή εμπιστοσύνη στις εσωτερικές διαδικασίες του στρατού για τη διερεύνηση και την εξαγωγή συμπερασμάτων.

Ο αρχηγός των IDF Εγιάλ Ζαμίρ δήλωσε πρόσφατα ότι την 7η Οκτωβρίου 2023 ο στρατός απέτυχε να προστατεύσει τους πολίτες. Όπως τόνισε, οι στρατιωτικές επιτυχίες των τριών τελευταίων ετών δεν μπορούν να σβήσουν αυτήν την αποτυχία.

Μία ημέρα νωρίτερα, ο Ζαμίρ είχε παρουσιάσει ως παράδειγμα το γεγονός ότι είχαν αγνοηθεί προειδοποιήσεις στελέχους της «Μονάδας 8200» (συλλογής σημάτων και ηλεκτρονικών επικοινωνιών) για σχέδιο μεγάλης επίθεσης της Χαμάς. Το μήνυμα του αρχηγού των IDF ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικό: «Ο στρατός πρέπει να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη και να ενισχύσει την ετοιμότητά του για έναν αιφνιδιαστικό πόλεμο».

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η παρέμβαση του Προέδρου Ισαάκ Χέρτσογκ. Σε κρατική τελετή της 5ης Οκτωβρίου τόνισε ότι «το πέρασμα του χρόνου δεν απαλλάσσει το Ισραήλ από την υποχρέωση να διερευνήσει τι ακριβώς συνέβη».Η πολιτική σημασία αυτών των δηλώσεων είναι σημαντική. Τρία χρόνια μετά, η 7η Οκτωβρίου δεν αποτελεί μόνο στρατιωτική αποτυχία του παρελθόντος, αλλά παραμένει θεσμικό και πολιτικό τραύμα του παρόντος.

Η επέτειος μετατρέπεται σε εκλογικό διακύβευμα

Η συγκυρία καθιστά το θέμα ακόμη πιο επίκαιρο. Στις 27 Οκτωβρίου 2026, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την τρίτη επέτειο της επίθεσης, οι Ισραηλινοί προσέρχονται στις κάλπες για την εκλογή της 26ης Κνεσέτ, του ισραηλινού Κοινοβουλίου. Δεν πρόκειται για προεδρικές εκλογές. Οι Ισραηλινοί ψηφίζουν κόμματα για τις 120 έδρες της Κνεσέτ με αναλογικό σύστημα. Στη συνέχεια σχηματίζεται κυβέρνηση από τον συνασπισμό που μπορεί να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου είναι ιδιαίτερα κρίσιμες, καθώς διεκδικεί νέα θητεία ως επικεφαλής του Λικούντ και η αναμέτρηση αυτή είναι η πρώτη εθνική εκλογική διαδικασία μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 και τους πολέμους που ακολούθησαν.

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν ένα εξαιρετικά κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό. Σε έρευνα του ισραηλινού τηλεοπτικού σταθμού Channel 12, που πραγματοποιήθηκε στις 5 Οκτωβρίου, το κόμμα Γιασάρ του Γκάντι Άιζενκοτ λαμβάνει 23 έδρες και το Λικούντ του Νετανιάχου 21. Το μπλοκ των κομμάτων που αντιτίθενται στον Νετανιάχου συγκεντρώνει 67 έδρες, έναντι 49 του κυβερνητικού συνασπισμού, χωρίς όμως κανένα από τα δύο στρατόπεδα να διαθέτει αυτοδύναμη πλειοψηφία 61 εδρών. Παρόμοια εικόνα καταγράφει και η πρόσφατη δημοσκόπηση της ισραηλινής εφημερίδας «Maariv», η οποία έδινε 53 έδρες στην αντιπολίτευση και 51 στον συνασπισμό Νετανιάχου.

Ιδιαίτερα σημαντικό για την πολιτική αποτίμηση της 7ης Οκτωβρίου είναι ότι στην ίδια έρευνα του Channel 12 το 65% των Ισραηλινών θεωρεί ότι ο Νετανιάχου φέρει «μεγάλη ευθύνη» για το φιάσκο της επίθεσης της Χαμάς, ενώ το 66% τάσσεται υπέρ της σύστασης Κρατικής Εξεταστικής Επιτροπής.

Για πρώτη φορά Ισραηλινοί πολίτες, που έχουν βιώσει άμεσα το τραύμα της 7ης Οκτωβρίου, εισέρχονται ενεργά στην πολιτική. Τουλάχιστον εννέα πρόσωπα, που επηρεάστηκαν άμεσα από την επίθεση ή έχασαν συγγενείς συμμετέχουν στις εκλογές, με διαφορετικές πολιτικές τοποθετήσεις. Οι περισσότεροι αμφισβητούν την κυβέρνηση Νετανιάχου, χωρίς όμως η κοινή εμπειρία της 7ης Οκτωβρίου να οδηγεί σε ενιαία πολιτική στάση. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό συμπέρασμα της τριετίας. Η 7η Οκτωβρίου δεν έχει τελειώσει ως γεγονός. Συνεχίζει να διαμορφώνει το ισραηλινό πολιτικό σύστημα.

Το ερώτημα των εκλογών δεν θα αφορά μόνο το ποιος μπορεί να εγγυηθεί καλύτερα την ασφάλεια του Ισραήλ. Θα αφορά και το ποιος φέρει την ευθύνη για την πρωτοφανή αποτυχία της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Αναζητώντας την ειρήνη

Επομένως η μεγαλύτερη πρόκληση για το Ισραήλ δεν είναι πλέον μόνο να εξουδετερώσει τους αντιπάλους του στο πεδίο της μάχης. Είναι επίσης να αποφασίσει πώς θα αξιοποιήσει τα αποτελέσματα του πολέμου και ποια στρατηγική θα επιλέξει για την επόμενη ημέρα.

Το Council on Foreign Relations επισημαίνει ότι η περιοχή έχει αλλάξει δραματικά, αλλά προειδοποιεί ότι οι στρατιωτικές επιτυχίες δεν εγγυώνται από μόνες τους ένα ασφαλέστερο περιφερειακό περιβάλλον. Η καταστροφή της επιχειρησιακής δυνατότητας της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, όπως και τα πλήγματα στο Ιράν, έχουν αλλάξει την ισορροπία.

Ταυτόχρονα, όμως, η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα, η επιδείνωση των σχέσεων του Ισραήλ με πολλές χώρες της διεθνούς κοινότητας και η υποχώρηση των προοπτικών μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής λύσης δημιουργούν νέες στρατηγικές προκλήσεις.

Με άλλα λόγια, το Ισραήλ μπορεί να έχει κερδίσει αρκετές μάχες, αλλά δεν έχει κερδίσει ακόμη την ειρήνη που χρειάζεται.

«Πώς μετατρέπεται η στρατιωτική υπεροχή σε διαρκή ασφάλεια;»

Η 7η Οκτωβρίου κατέρριψε την αντίληψη ότι η στρατιωτική υπεροχή και η τεχνολογική ανωτερότητα αρκούν για να εγγυηθούν την ασφάλεια του ισραηλινού κράτους.

Η τριετής πολεμική εκστρατεία απέδειξε, με τη σειρά της, ότι η συντριπτική στρατιωτική ισχύς μπορεί να μεταβάλει τους συσχετισμούς, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να δημιουργήσει συνθήκες μακροπρόθεσμης σταθερότητας.

Στις 6 Οκτωβρίου 2023 το Ισραήλ αισθανόταν ισχυρό, αλλά αποδείχθηκε ευάλωτο. Στις 6 Οκτωβρίου 2026 είναι σαφώς ισχυρότερο στρατιωτικά. Έχει αποδυναμώσει τους βασικούς αντιπάλους του και έχει μεταβάλει την περιφερειακή ισορροπία υπέρ του. Όμως η ίδια η ισραηλινή κοινωνία εξακολουθεί να μην αισθάνεται ασφαλέστερη.

Ίσως η πιο ακριβής αποτίμηση των τριών χρόνων πολέμου είναι ότι «η 7η Οκτωβρίου 2023 άλλαξε τη Μέση Ανατολή», αλλά δεν έχει ακόμη απαντηθεί το βασικό ερώτημα: «Πώς μετατρέπεται η στρατιωτική υπεροχή σε διαρκή ασφάλεια;».

Η απάντηση θα κρίνει όχι μόνο το αποτέλεσμα του πολέμου, αλλά και το αν η Μέση Ανατολή που θα προκύψει από αυτόν θα είναι τελικά πιο ασφαλής ή ακόμη πιο επικίνδυνη. Και η απάντηση αυτή δεν αφορά μόνο το Ισραήλ και τους γείτονές του. Αφορά μια περιοχή κρίσιμη για το παγκόσμιο εμπόριο, την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια και κατ’ επέκταση για τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Κάθοδος της ΕΛ.Α.Σ. στην κοινωνία για να «ξεκολλήσει» η βελόνα

Ο ΣΥΡΙΖΑ ζητάει από τους ανεξάρτητους βουλευτές να επιστρέψουν τις έδρες – Πού αποσκοπεί, ποιους 12 βάζει στο στόχαστρο

Ανεβαίνει ο πήχης στη Μέση Ανατολή – Οι ΗΠΑ διευρύνουν τις επιλογές τους απέναντι στο Ιράν με τρία αεροπλανοφόρα στο Ορμούζ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.