Πετρέλαιο στα ύψη, νοικοκυριά στα όρια και η Ευρώπη μοιράζει υποσχέσεις για το 2028

Την ώρα που το πετρέλαιο καλπάζει, οι καταναλωτές μετρούν τα τελευταία ευρώ του μήνα και οι επιχειρήσεις βλέπουν το κόστος λειτουργίας τους να ανεβαίνει, η Ευρώπη εξακολουθεί να μετρά δημοσιονομικά περιθώρια, ποσοστά του ΑΕΠ και επιτρεπόμενες αποκλίσεις από τους κανόνες. Το νέο επεισόδιο της ενεργειακής κρίσης βρίσκει τα νοικοκυριά αντιμέτωπα με ακριβότερα καύσιμα και την ελληνική οικονομία εκτεθειμένη σε ένα ακόμη κύμα ανατιμήσεων. Και ενώ η ανάγκη για άμεση ανακούφιση γίνεται επιτακτική, η απάντηση που έρχεται από τις Βρυξέλλες αφορά κυρίως επενδύσεις με ορίζοντα το 2028.

Η έγκριση της επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα επιτρέπει τη χρηματοδότηση ενεργειακών παρεμβάσεων ύψους περίπου ενός δισ. ευρώ, χωρίς οι συγκεκριμένες δαπάνες να προσμετρώνται, εντός εγκεκριμένων ορίων, στον ευρωπαϊκό κανόνα αύξησης των καθαρών δαπανών. Πρόκειται για μια χρήσιμη εξέλιξη. Μόνο που άλλο πράγμα είναι να σχεδιάζονται επενδύσεις για τα επόμενα χρόνια και άλλο να αντιμετωπίζεται ο λογαριασμός που φτάνει σήμερα στον καταναλωτή.

Το πετρέλαιο δεν περιμένει το 2028

Η αντίφαση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξετάσει κανείς τις εξελίξεις στη διεθνή αγορά. Το Brent έφτασε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου έως τα 105,92 δολάρια το βαρέλι, πριν περιορίσει τα κέρδη του. Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου κινήθηκε κοντά στα 103 δολάρια, χωρίς η υποχώρηση αυτή να αλλάζει την εικόνα των υψηλών ενεργειακών τιμών.

Η ένταση στη Μέση Ανατολή, οι κίνδυνοι για τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και οι διαταραχές στην παραγωγή διατηρούν την αγορά σε κατάσταση νευρικότητας. Για την Ελλάδα, όπου οι μεταφορές και ένα σημαντικό μέρος της παραγωγικής δραστηριότητας εξαρτώνται από τα καύσιμα, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις αντλίες των πρατηρίων.

Το ακριβότερο diesel αυξάνει το κόστος μεταφοράς των προϊόντων, επιβαρύνει αγρότες και επιχειρήσεις και δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στις τιμές των τροφίμων. Και ενώ ο χειμώνας πλησιάζει, η αγορά του πετρελαίου θέρμανσης προκαλεί ήδη ανησυχία σε χιλιάδες οικογένειες.

Το ένα δισ. που δεν είναι δώρο

Η ευρωπαϊκή απόφαση επιτρέπει πρόσθετες ενεργειακές δαπάνες, με εξαίρεση από τον ευρωπαϊκό κανόνα αύξησης των καθαρών δαπανών έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Υπάρχει, ωστόσο, μια λεπτομέρεια που έχει ιδιαίτερη σημασία. Το ένα δισ. ευρώ δεν αποτελεί ευρωπαϊκή επιχορήγηση. Είναι χρήματα που θα βγουν από τον ελληνικό προϋπολογισμό. Η εξαίρεση αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι συγκεκριμένες δαπάνες στο ευρωπαϊκό σύστημα δημοσιονομικής εποπτείας. Δεν εξαφανίζει το κόστος τους ούτε τις επιπτώσεις στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη ευχέρεια να δαπανήσει δικούς της πόρους για συγκεκριμένες ενεργειακές επενδύσεις, όχι όμως μια λευκή επιταγή για να χρηματοδοτήσει νέα μέτρα ανακούφισης των καταναλωτών. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις ανάγκες της κοινωνίας και στη λογική των ευρωπαϊκών αποφάσεων.

Μπαταρίες και θερμοσίφωνες αντί για άμεση ανακούφιση

Το πακέτο των 1,002 δισ. ευρώ περιλαμβάνει οκτώ δράσεις, με μεγαλύτερη τη χρηματοδότηση σιδηροδρομικών έργων ύψους 320 εκατ. ευρώ. Άλλα 200 εκατ. ευρώ προορίζονται για την αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών και ισόποσο κονδύλι για πρόγραμμα εγκατάστασης αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων για 100.000 δικαιούχους. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης 50 εκατ. ευρώ για αντίστοιχες παρεμβάσεις στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, 117 εκατ. ευρώ για δημόσια κτίρια, 45 εκατ. ευρώ για σχολικές εγκαταστάσεις και μικρότερα κονδύλια για τη βιομηχανία και τις μεταφορές.

Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να μειώσουν την ενεργειακή κατανάλωση και να περιορίσουν μελλοντικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, οι ενδιαφερόμενοι δεν γνωρίζουν ακόμη πότε θα ανοίξουν οι αιτήσεις, ποια θα είναι τα εισοδηματικά κριτήρια και πόσα χρήματα θα χρειαστεί να καταβάλουν από την τσέπη τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρόγραμμα των 200 εκατ. ευρώ για 100.000 δικαιούχους αντιστοιχεί σε μέσο προϋπολογισμό 2.000 ευρώ ανά δικαιούχο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα λάβουν τη συγκεκριμένη επιδότηση. Το πραγματικό ύψος της ενίσχυσης θα καθοριστεί αργότερα. Άρα, για το νοικοκυριό που προσπαθεί να εξασφαλίσει χρήματα για το φετινό πετρέλαιο θέρμανσης, η ενεργειακή μετάβαση παραμένει περισσότερο μια μελλοντική δυνατότητα παρά μια άμεση λύση.

Η Ευρώπη επιμένει στη δημοσιονομική πειθαρχία

Το σημαντικότερο μήνυμα των ευρωπαϊκών συζητήσεων είναι ότι η Κομισιόν εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη γενικευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.

Η έγκριση για την Ελλάδα αφορά συγκεκριμένες επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας και δεν ισοδυναμεί με αποδοχή μιας ευρύτερης εξαίρεσης για επιδοτήσεις στην κατανάλωση ενέργειας.

Έτσι διαμορφώνεται μια κατάσταση δύο ταχυτήτων. Από τη μία, επιτρέπονται επενδύσεις που θα μειώσουν μελλοντικά την ενεργειακή εξάρτηση. Από την άλλη, η άμεση στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων εξακολουθεί να υπόκειται στους υφιστάμενους δημοσιονομικούς περιορισμούς. Οι επενδύσεις στην αποθήκευση ενέργειας και στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών είναι αναγκαίες. Αλλά δεν αποτελούν υποκατάστατο των μέτρων που απαιτούνται όταν η διεθνής τιμή του πετρελαίου ξεπερνά τα 100 δολάρια και οι αυξήσεις περνούν σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία.

Ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό;

Για την ελληνική οικονομία, το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι οι ενεργειακές ανατιμήσεις δημιουργούν άμεσες επιβαρύνσεις, ενώ τα οφέλη των σχεδιαζόμενων επενδύσεων απαιτούν χρόνο για να γίνουν αισθητά.

Η εγκατάσταση μιας αντλίας θερμότητας μπορεί να μειώσει τα έξοδα ενός νοικοκυριού τα επόμενα χρόνια. Η ανάπτυξη μπαταριών μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Οι ενεργειακές αναβαθμίσεις μπορούν να περιορίσουν τη σπατάλη σε δημόσια κτίρια. Τίποτε από αυτά, όμως, δεν μειώνει από μόνο του την τιμή του diesel αύριο το πρωί ούτε εξασφαλίζει ότι το πετρέλαιο θέρμανσης θα είναι προσιτό τον φετινό χειμώνα.

Και όσο η ακρίβεια διατηρείται, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στους ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς και στις πραγματικές ανάγκες της καθημερινότητας. Η Ελλάδα καλείται να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα την ενεργειακή μετάβαση και την προστασία της οικονομίας από τις διεθνείς αναταράξεις, χωρίς να διαθέτει απεριόριστους πόρους.

Η ευρωπαϊκή ρήτρα μπορεί να βοηθήσει στην πρώτη προσπάθεια. Δεν λύνει, όμως, το δεύτερο και περισσότερο επείγον πρόβλημα. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα επιτραπεί να δαπανηθούν μέχρι το 2028. Είναι πόσο θα κοστίσει στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις η ενεργειακή κρίση μέχρι τότε. Γιατί οι Βρυξέλλες μπορεί να έχουν χρόνο για υπολογισμούς, προγράμματα και δημοσιονομικές ισορροπίες. Η ακρίβεια, όμως, δεν περιμένει. 

Διαβάστε επίσης

Ακίνητα: Το κράτος στήνει ψηφιακό «Μεγάλο Αδελφό» για τις τιμές και τους φόρους στην αγορά

Το πετρέλαιο καλπάζει, τα νοικοκυριά σε απόγνωση και η Ευρώπη εγκλωβισμένη σε λογιστικούς υπολογισμούς

Συντάξεις: Πάνω από 200.000 εργαζόμενοι στην έξοδο υπό τον φόβο αλλαγών στα όρια ηλικίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.