Λούλα: Η νίκη που εξοργίζει τον Τραμπ – Πώς ο «στρατός» του WhatsApp έσπασε την επικοινωνιακή κυριαρχία των Μπολσονάρου

Ο Λούλα κέρδισε τις εκλογές στη Βραζιλία και ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε αμφισβητώντας, χωρίς αποδείξεις, την αξιοπιστία τους. Η αντίδραση αποκαλύπτει το πολιτικό βάρος του αποτελέσματος: η μεγαλύτερη χώρα της Νότιας Αμερικής παραμένει στα χέρια ενός προέδρου που διεκδικεί αυτονομία απέναντι στην Ουάσιγκτον, ενώ το οικογενειακό και πολιτικό σύστημα Μπολσονάρου υπέστη ακόμη μία προεδρική ήττα.

Με 51,79% και 64.256.232 ψήφους, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξασφάλισε τέταρτη προεδρική θητεία, απέναντι στον Φλάβιο Μπολσονάρου, γιο του Ζαΐρ, που συγκέντρωσε 48,21%. Η διαφορά ξεπέρασε τα 4,4 εκατομμύρια ψήφους. Το αποτέλεσμα αποκτά πρόσθετη σημασία επειδή ο Λούλα είχε τερματίσει δεύτερος στον πρώτο γύρο: μέσα σε τρεις εβδομάδες ανέτρεψε τον συσχετισμό.

Στον πυρήνα αυτής της ανατροπής βρέθηκε μια αλλαγή στον τρόπο επικοινωνίας και οργάνωσης. Ο Λούλα άρχισε να μιλά διαφορετικά στο κινητό των ψηφοφόρων — και οι υποστηρικτές του απέκτησαν συγκεκριμένο ρόλο στη μάχη.

Η ήττα που η Ουάσιγκτον δυσκολεύεται να χωνέψει

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι η εκλογή έμοιαζε «στημένη», χωρίς να παρουσιάσει στοιχεία. Σύμφωνα με τη Folha de S.Paulo, η αμερικανική κυβέρνηση είχε έτοιμο σχέδιο ανακοίνωσης αναγνώρισης του αποτελέσματος, αλλά καθυστέρησε τη δημοσιοποίησή του μετά τις αντιδράσεις του Φλάβιο Μπολσονάρου.

Η αμφισβήτηση εστιάστηκε στην παράταση της ψηφοφορίας λόγω προβλημάτων μετακίνησης και καιρικών συνθηκών. Όμως, σύμφωνα με τους Financial Times, στην παράταση ψήφισαν μόλις 34.330 άνθρωποι, αριθμός ασύγκριτα μικρότερος από τη διαφορά των δύο υποψηφίων. Μάλιστα, παράταση είχε ζητήσει και η πλευρά Μπολσονάρου για περιοχές που πλήττονταν από βροχές. Το ίδιο το Φιλελεύθερο Κόμμα αναγνώρισε τελικά το αποτέλεσμα, παρά την αρχική αντίδραση του υποψηφίου του.

Η πολιτική ερμηνεία είναι σαφής: η επανεκλογή Λούλα δυσκολεύει την προσπάθεια ευθυγράμμισης της περιοχής με την αμερικανική Δεξιά. Διατηρεί στην προεδρία έναν ηγέτη που έχει συγκρουστεί με τον Τραμπ για τους δασμούς και τη στήριξη προς το Ισραήλ, ενώ επιμένει στην πολυμερή διπλωματία και στη συμμετοχή στους BRICS.

Στην επινίκια ομιλία του, ο Λούλα διακήρυξε ότι η Βραζιλία δεν θα δεχθεί να γίνει η «πίσω αυλή» κανενός. Η φράση συμπυκνώνει τη γεωπολιτική σημασία της νίκης: η χώρα διατηρεί τη δυνατότητα να διαπραγματεύεται με πολλούς διεθνείς πόλους, χωρίς να δεσμεύεται σε αποκλειστική πρόσδεση στην Ουάσιγκτον.

Το κινητό, ο «στρατός» και οι κοινότητες των θαυμαστών

Η ψηφιακή αντεπίθεση είχε δύο συμπληρωματικές πλευρές. Πρώτον, τον ίδιο τον Λούλα σε πιο άμεση και ανεπίσημη επικοινωνία. Μετά τον πρώτο γύρο άρχισε να εμφανίζεται σε βίντεο selfie, κρατώντας το τηλέφωνο και καλώντας τους υποστηρικτές του να βγουν στους δρόμους και να μιλήσουν με άλλους πολίτες. Η αλλαγή καταγραφόταν ήδη στις 7 Οκτωβρίου από τη Folha.

Δεύτερον, τη μετατροπή του ψηφιακού ακροατηρίου σε δίκτυο κινητοποίησης. Ο βουλευτής Αντρέ Ζανόνες δημιούργησε το κανάλι «Exército do Lula» — «Στρατός του Λούλα» — στο WhatsApp, το οποίο ξεπέρασε τα δέκα εκατομμύρια ακολούθους. Η Agência Brasil καταγράφει την παρέμβασή του ως βασική καμπή στην ενίσχυση της καμπάνιας στα κοινωνικά δίκτυα.

Το κρίσιμο στοιχείο ήταν η συμμετοχή: διανομή υλικού, ενίσχυση μηνυμάτων και διαρκής προτροπή για δράση. Ο υποστηρικτής μπορούσε να αισθανθεί ότι συνεισφέρει στην έκβαση της αναμέτρησης, αντί να παρακολουθεί απλώς τις εμφανίσεις του υποψηφίου. Η ανάπτυξη ήταν ταχύτατη: στις 21 Οκτωβρίου το κανάλι είχε ήδη φθάσει τα επτά εκατομμύρια ακολούθους.

Παράλληλα ενεργοποιήθηκαν τα «Fandoms com Lula», κοινότητες θαυμαστών καλλιτεχνών όπως η Τέιλορ Σουίφτ, οι BTS και η Μπιγιονσέ. Πρόκειται για δίκτυα εξοικειωμένα με οργανωμένες διαδικτυακές δράσεις, καταμερισμό εργασίας και μαζική διάδοση περιεχομένου. Η συμμετοχή τους έδωσε στην καμπάνια πρόσβαση σε κοινά πέρα από την παραδοσιακή κομματική βάση. Στις 11 Οκτωβρίου, ο αντιπρόεδρος Ζεράλντο Άλκμιν συμμετείχε σε εκδήλωσή τους στο Σάο Πάολο.

Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή: η οργανωτική κουλτούρα της ποπ μεταφέρθηκε στην πολιτική κινητοποίηση. Οικοδομήθηκε μια γέφυρα ανάμεσα στον ηλικιωμένο συνδικαλιστή πρόεδρο και σε νεότερα ακροατήρια.

Δεν μπορούμε, πάντως, να μεταφράσουμε τους ακολούθους ενός καναλιού σε ισάριθμες ψήφους ούτε να αποδώσουμε ολόκληρη τη νίκη στα κοινωνικά δίκτυα. Το μετρήσιμο εκλογικό στοιχείο είναι ότι η αποχή υποχώρησε περίπου στο 19,2%, από 21,08% στον πρώτο γύρο. Η ψηφιακή κινητοποίηση συνυπήρξε με την παρουσία στους δρόμους και την προσπάθεια προσέλευσης περισσότερων πολιτών στις κάλπες.

Ισχυρή νίκη, δύσκολη επόμενη ημέρα

Η επανεκλογή δίνει χρόνο και πολιτικό χώρο στην προοδευτική παράταξη, αλλά η κοινοβουλευτική ισχύς της Δεξιάς παραμένει μεγάλη. Σύμφωνα με το Exame, τα κόμματα της Δεξιάς διαθέτουν 49 από τις 81 έδρες της Γερουσίας, ενώ το κόμμα Μπολσονάρου έχει τη μεγαλύτερη ομάδα στη Βουλή, με 121 βουλευτές, έναντι 70 του Εργατικού Κόμματος.

Ο Λούλα θα χρειαστεί συμμαχίες για να μετατρέψει την εκλογική εντολή σε πολιτικές για το εισόδημα, την εργασία και τις δημόσιες υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, δήλωσε ότι η ψηφιακή επικοινωνία θα αποκτήσει μεγαλύτερη θέση στη διακυβέρνησή του, επιμένοντας στην ανάγκη ρύθμισης των πλατφορμών και λογοδοσίας των τεχνολογικών κολοσσών.

Για τη Νότια Αμερική, η νίκη προσφέρει αντίβαρο στη δεξιά μετατόπιση της περιοχής και διατηρεί ανοιχτό τον δρόμο για περιφερειακή συνεργασία με μεγαλύτερη αυτονομία. Δεν προδικάζει νέο προοδευτικό κύμα. Δείχνει, όμως, ότι η επικοινωνιακή ισχύς της Ακροδεξιάς μπορεί να αντιμετωπιστεί όταν απέναντί της συγκροτείται ένα ευρύτερο κοινωνικό και οργανωτικό δίκτυο.

Η επόμενη δοκιμασία του Λούλα θα είναι να κρατήσει ενεργό αυτό το δίκτυο και να δώσει χειροπιαστά αποτελέσματα στους ανθρώπους που κινητοποιήθηκαν για να τον επανεκλέξουν.

Διαβάστε επίσης:

Εκλογές στο Ισραήλ: Άνοιξαν οι κάλπες – Τεταμένο το κλίμα, τι δήλωσαν οι πολιτικοί αρχηγοί

Τουρκία: Τέσσερις νεκροί από ανεμοστρόβιλο – Δρόμοι μετατράπηκαν σε λίμνες στην Κωνσταντινούπολη

Γερμανία: Αυτοκίνητο έπεσε πάνω σε ομάδα ανθρώπων – Τέσσερις τραυματίες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.