Το «ψεύτικο ΚΚΕ» του Μεταξά: Πώς η δικτατορία με τη βοήθεια της ναζιστικής Γερμανίας παγίδευε τους κομμουνιστές

Πίσω από την αντικομμουνιστική καταστολή του καθεστώτος Μεταξά κρυβόταν και ένας μηχανισμός διείσδυσης στο ΚΚΕ. Με την κατασκευή πλαστών κομματικών οργανώσεων και τη δράση χαφιέδων, η δικτατορία επιδίωξε να παραπλανήσει, να απομονώσει και να εξαρθρώσει το κομμουνιστικό κίνημα.

Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου δεν περιορίστηκε στις συλλήψεις, τα βασανιστήρια και τις εξορίες κομμουνιστών. Επιδίωξε να διαλύσει το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας εκ των έσω, αξιοποιώντας την Ασφάλεια, πληροφοριοδότες και πρόσωπα που εμφανίζονταν ως μέλη ή στελέχη του κομματικού μηχανισμού.

Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής εντάσσεται και η υπόθεση της λεγόμενης «Προσωρινής Διοίκησης» του ΚΚΕ, ενός μηχανισμού που συνδέθηκε με την προσπάθεια των διωκτικών αρχών να ελέγξουν και να χειραγωγήσουν την κομματική δράση. Η υπόθεση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η πολιτική αστυνομία επιχείρησε να μετατρέψει την οργανωτική λειτουργία του παράνομου κόμματος σε παγίδα για τα μέλη του.

Η δικτατορία του Μεταξά και το κυνήγι των κομμουνιστών

Μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 4 Αυγούστου 1936, το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά εξαπέλυσε εκτεταμένη καταστολή εναντίον της Αριστεράς και του εργατικού κινήματος. Οι κομμουνιστές βρέθηκαν αντιμέτωποι με μαζικές συλλήψεις, ανακρίσεις, βασανιστήρια, φυλακίσεις και εκτοπίσεις, ενώ η δράση του ΚΚΕ τέθηκε σε καθεστώς παρανομίας.

Η Ασφάλεια επιδίωκε να αποκτήσει πρόσβαση στα δίκτυα επικοινωνίας του κόμματος, να εντοπίσει τα στελέχη του και να αποκαλύψει τις οργανώσεις του. Σε αυτές τις συνθήκες, η διείσδυση πρακτόρων και η αξιοποίηση πληροφοριοδοτών μπορούσαν να προκαλέσουν τεράστια ζημιά: μια πληροφορία για μια συνάντηση, ένα όνομα ή μια διεύθυνση αρκούσε για να οδηγήσει σε νέες συλλήψεις.

Ωστόσο, η καταστολή δεν περιοριζόταν στην παρακολούθηση. Η προσπάθεια ελέγχου της ίδιας της κομματικής δομής δημιουργούσε μια ακόμη πιο επικίνδυνη κατάσταση, καθώς οι διωκόμενοι έπρεπε να ξεχωρίσουν τους πραγματικούς συντρόφους τους από εκείνους που λειτουργούσαν για λογαριασμό του καθεστώτος.

Το σχέδιο Μανιαδάκη και η εμπλοκή του Παξινού

Κεντρικό πρόσωπο στην επιχείρηση ήταν ο Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, υφυπουργός Δημόσιας Ασφάλειας του καθεστώτος Μεταξά, ο οποίος είχε αναλάβει την ενίσχυση των μηχανισμών δίωξης του κομμουνισμού. Σημαντικό ρόλο είχε και ο Σπύρος Παξινός, επικεφαλής της Υπηρεσίας Διώξεως Κομμουνισμού, ο οποίος, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, είχε εκπαιδευτεί στη ναζιστική Γερμανία.

Η συνεργασία των μηχανισμών ασφαλείας με πρώην ή συλληφθέντα κομματικά στελέχη επέτρεψε στο καθεστώς να αξιοποιήσει την εσωτερική κρίση του ΚΚΕ. Ορισμένοι κρατούμενοι υπέγραφαν δηλώσεις μετανοίας υπό την πίεση των διώξεων και στη συνέχεια χρησιμοποιούνταν για τη διείσδυση στις παράνομες οργανώσεις.

Η στρατηγική αυτή δεν αποσκοπούσε απλώς στην απόσπαση πληροφοριών. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα εμφανιζόταν ως νόμιμος εκπρόσωπος της κομματικής καθοδήγησης, αποκτώντας πρόσβαση σε ανθρώπους, οργανώσεις και δίκτυα που παρέμεναν εκτός ελέγχου της Ασφάλειας.

Η ίδρυση της «Προσωρινής Διοίκησης» και ο πλαστός «Ριζοσπάστης»

Στις 9 Ιανουαρίου 1940 συγκροτήθηκε στην Αθήνα η λεγόμενη «Προσωρινή Διοίκηση» του ΚΚΕ. Εμφανιζόταν ως κομματικό καθοδηγητικό όργανο, ενώ στην πραγματικότητα είχε δημιουργηθεί με τη συμμετοχή ανθρώπων που συνεργάζονταν με την Ασφάλεια.

Η υπόθεση ήταν ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή δεν επρόκειτο για μια απλή ομάδα πληροφοριοδοτών. Η συγκεκριμένη δομή επιδίωκε να εμφανιστεί ως η αυθεντική ηγεσία του ΚΚΕ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι συλλήψεις είχαν αποδιοργανώσει τον κομματικό μηχανισμό και είχαν περιορίσει δραματικά τη δυνατότητα επικοινωνίας των στελεχών του.

Στις 16 Ιανουαρίου 1940 κυκλοφόρησε το πρώτο φύλλο ενός πλαστού «Ριζοσπάστη», το οποίο λειτουργούσε ως μέσο προπαγάνδας και καθοδήγησης της συγκεκριμένης οργάνωσης. Μέσω αυτού, η «Προσωρινή Διοίκηση» επιχειρούσε να επηρεάσει τη δράση των κομμουνιστών, να επιβάλει τις δικές της θέσεις και να αποσπάσει την εμπιστοσύνη ανθρώπων που πίστευαν ότι επικοινωνούσαν με την πραγματική ηγεσία του κόμματος.

Πώς η παγίδα απειλούσε να διαλύσει το ΚΚΕ εκ των έσω

Η ύπαρξη δύο ανταγωνιστικών κέντρων καθοδήγησης προκάλεσε σύγχυση και καχυποψία. Από τη μία πλευρά βρισκόταν η «Προσωρινή Διοίκηση», που συνδεόταν με την Ασφάλεια, και από την άλλη η πραγματική κομματική καθοδήγηση, γνωστή ως «Παλιά Κεντρική Επιτροπή», η οποία προσπαθούσε να διατηρήσει την παράνομη λειτουργία του ΚΚΕ.

Κάθε πλευρά αμφισβητούσε την άλλη, ενώ η κυκλοφορία διαφορετικών εκδόσεων του «Ριζοσπάστη» περιέπλεκε ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Για τα μέλη που δρούσαν στην παρανομία, η διάκριση ανάμεσα στις πραγματικές κομματικές οδηγίες και στις κατευθύνσεις που εξυπηρετούσαν την Ασφάλεια γινόταν εξαιρετικά δύσκολη.

Η μέθοδος αυτή μπορούσε να έχει πολλαπλά αποτελέσματα: να αποκαλύπτει επαφές και οργανώσεις, να οδηγεί σε νέες συλλήψεις, να αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη μεταξύ των συντρόφων και να εμποδίζει τον συντονισμό της αντίστασης. Η καταστολή, με αυτόν τον τρόπο, αποκτούσε και μια εσωτερική διάσταση, καθώς η ίδια η προσπάθεια ανασυγκρότησης του κόμματος μπορούσε να αξιοποιηθεί εναντίον του.

Η δράση της «Προσωρινής Διοίκησης» συνδέθηκε επίσης με τον Μιχάλη Τυρίμο, ο οποίος είχε περάσει στην πλευρά της Ασφάλειας, ενώ κατά καιρούς συμμετείχαν ή συνεργάστηκαν με αυτήν και άλλα πρόσωπα. Ορισμένα στελέχη αποχώρησαν όταν αντιλήφθηκαν τον πραγματικό της ρόλο.

Από την προπαγάνδα στην αποκάλυψη της απάτης

Η προσπάθεια παραπλάνησης έγινε περισσότερο εμφανής στα τέλη του 1940, όταν ο πλαστός «Ριζοσπάστης» άρχισε να δημοσιεύει περιεχόμενο που εξυμνούσε τον Μεταξά και υιοθετούσε θέσεις συμβατές με την κυβερνητική γραμμή. Η απόσταση από την πραγματική πολιτική φυσιογνωμία του ΚΚΕ έγινε πλέον δύσκολο να αγνοηθεί.

Η αποκάλυψη του μηχανισμού οδήγησε στην καταγγελία της «Προσωρινής Διοίκησης» από την πραγματική κομματική καθοδήγηση. Η δράση της συνεχίστηκε μέχρι την περίοδο της γερμανικής Κατοχής, με το τελευταίο φύλλο του πλαστού «Ριζοσπάστη» να κυκλοφορεί τον Αύγουστο του 1941.

Η Γκεστάπο ως σχολείο αντικομμουνιστικής καταστολής

Ο Σπύρος Παξινός, επικεφαλής της Υπηρεσίας Διώξεως Κομμουνισμού, στάλθηκε από τον Κωνσταντίνο Μανιαδάκη στη Γερμανία για να εκπαιδευτεί από τη Γκεστάπο στις μεθόδους αντιμετώπισης του κομμουνιστικού κινήματος. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1937, ανέλαβε κεντρικό ρόλο στον μηχανισμό δίωξης των κομμουνιστών.

Διαβάστε επίσης:

Σκάνδαλο «Χωριάτικο»: «Κραγιονάκια» και δώρα σε δημόσιους υπαλλήλους, «κατάληψη» 28 παραλιών στη Ρόδο – Τι αποκάλυψε ο κοριός της ΕΛ.ΑΣ.

28η Οκτωβρίου: 21 κανονιοβολισμοί από Λυκαβηττό και Λευκό Πύργο (video)

Καιρός: Σημαντική επιδείνωση με έντονες βροχές και ισχυρές καταιγίδες – Ποιες περιοχές βρίσκονται σε red code (videos)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.