Η σύγκρουση μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ έχει εξελιχθεί σε μια πολυεπίπεδη κρίση, που εκτείνεται πέρα από τα παραδοσιακά πεδία μάχης. Από τις αεροπορικές επιδρομές και τις πυραυλικές επιθέσεις έως τον έλεγχο κρίσιμων ενεργειακών διαδρόμων, με ταυτόχρονη έντονη διπλωματική αντιπαράθεση. Αναμφισβήτητα η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια φάση αυξημένης αστάθειας με παγκόσμιες προεκτάσεις.

Διπλωματικό θρίλερ στον Περσικό Κόλπο

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι βρίσκονται σε εξέλιξη «πολύ καλές συνομιλίες» με το Ιράν για μια ευρύτερη συμφωνία, ενώ η Τεχεράνη φέρεται να έχει συμφωνήσει να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Παρά τις αμερικανικές δηλώσεις, ιρανικές πηγές διαψεύδουν άμεσες διαπραγματεύσεις κατηγορώντας τις ΗΠΑ για προσπάθεια χειραγώγησης των αγορών ενέργειας και πολιτική πίεση. Η κινητικότητα συνεχίζεται, με ενδεχόμενες τηλεφωνικές ή φυσικές επαφές, ενώ το Ισραήλ έχει ενημερωθεί για τις εξελίξεις.

Οι δηλώσεις Τραμπ υποδηλώνουν προσπάθεια να παρουσιάσει πρόοδο στις σχέσεις με το Ιράν ενισχύοντας την εικόνα της Αμερικής ως ικανής να επιβάλλει όρους χωρίς άμεση στρατιωτική κλιμάκωση. Η ιρανική διάψευση υπογραμμίζει τις εσωτερικές πολιτικές εντάσεις και την ανάγκη της Τεχεράνης να διαχειριστεί την εικόνα της διεθνώς.

Τα περί συμφωνίας για μη απόκτηση πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη είναι προς το παρόν περισσότερο πολιτικές δηλώσεις, παρά δεσμευτική συμφωνία. Μια τέτοια συμφωνία έχει πολύ δρόμο και απαιτεί μεταξύ άλλων

● σημαντικό περιορισμό του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου,

● τον τερματισμό της υποστήριξης του «Άξονα Αντίστασης»,

● την ανεύρεση και παράδοση των ~440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (>60%),

● τη συνεχή επιθεώρηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν από τη «Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας» (ΙΑΕΑ)

● και φυσικά τη συναίνεση του Τελ Αβίβ και της Τεχεράνης.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Axios, περιφερειακοί διαμεσολαβητές, όπως η Αίγυπτος, η Τουρκία και το Πακιστάν, αναμένουν την απάντηση της Τεχεράνης για τη διεξαγωγή αμερικανο-ιρανικών συνομιλιών υψηλού επιπέδου.

Αεροπορικές επιθετικές επιχειρήσεις ΗΠΑ – Ισραήλ

Τις προηγούμενες ημέρες οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ συνέχισαν συντονισμένες αεροπορικές επιθέσεις εναντίον κρίσιμων ιρανικών εγκαταστάσεων. Στόχοι υπήρξαν υποδομές βαλλιστικών πυραύλων, αποθήκες όπλων, μονάδες UCAV, βάσεις της ιρανικής αεροπορίας, ναυτικές εγκαταστάσεις, καθώς και επιστημονικά ιδρύματα. Σημαντικά πλήγματα δέχτηκαν επίσης οι πυρηνικές εγκαταστάσεις της Νατάνζ.

Γενικότερα, οι επιχειρήσεις στοχεύουν την αποδυνάμωση των πυρηνικών, βαλλιστικών και αμυντικών υποδομών του Ιράν. Μέχρι την Τρίτη, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF) είχαν πραγματοποιήσει περισσότερα από 600 πλήγματα σε θέσεις πυραύλων, από την αρχή του πολέμου.

Αντίδραση του Ιράν

Η ιρανική αντίδραση χαρακτηρίζεται από συνεχείς πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ και των χωρών του Κόλπου. Οι IDF υποστηρίζουν ότι οι πύραυλοι εκτοξεύονται κυρίως από το κεντρικό Ιράν, αφού το Ισραήλ κατέστρεψε τους περισσότερους εκτοξευτές στο δυτικό Ιράν.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει εκτοξεύσει πάνω από 400 πυραύλους κατά του Ισραήλ, με τους IDF να ισχυρίζονται ότι αναχαιτίζουν το 92%. Περίπου το 70% αυτών των πυραύλων φέρουν κεφαλές διασποράς (cluster munitions), στοχεύοντας κατοικημένες περιοχές. Οι χώρες του Κόλπου ανέφεραν αναχαιτίσεις δεκάδων drones και πυραύλων, χωρίς καταγεγραμμένες ζημιές σε κρίσιμες υποδομές ή κατοικημένες περιοχές.

Αναχαιτίσεις πυραύλων σημειώθηκαν και εκτός του Ισραήλ. Το ISW αναφέρει πτώσεις αναχαιτισμένων πυραύλων στις παράκτιες περιοχές του Λιβάνου, ενώ ορισμένοι πύραυλοι ενδέχεται να στόχευαν την Κύπρο. Ιρανικοί πύραυλοι έπληξαν βάση των Πεσμεργκά (ένοπλες δυνάμεις της Αυτόνομης Κουρδικής Περιφέρειας στο Ιράκ) κοντά στο Ερμπίλ, προκαλώντας σημαντικές απώλειες, γεγονός που υπογραμμίζει την ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση της σύγκρουσης.

Πέραν των επιθέσεων με πυραύλους, το Ιράν εντείνει επίσης τις κυβερνοεπιθέσεις κατά του Ισραήλ, των ΗΠΑ και των χωρών του Κόλπου, συχνά σε συντονισμό με τη Χεζμπολάχ.

Ριψοκίνδυνες επιχειρήσεις για τα Στενά του Ορμούζ

Το Σάββατο ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να «εξαφανίσει» ιρανικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, εάν το Ιράν δεν ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ μέσα σε 48 ώρες. Το Ιράν απάντησε ότι θα επιτεθεί σε ενεργειακές υποδομές στην περιοχή, αν πληγούν οι δικές του εγκαταστάσεις.

Από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν έχει επιτεθεί σε ενεργειακές υποδομές στα ΗΑΕ, τη Σαουδική Αραβία, το Μπαχρέιν, το Ομάν και το Ισραήλ. Επιπρόσθετα, η βρετανική υπηρεσία UKMTO, που παρακολουθεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και των εμπορικών πλοίων, κατέγραψε 21 επιθετικές ενέργειες κατά της ναυσιπλοΐας των Στενών, με τελευταία επιβεβαιωμένη επίθεση στις 11 Μαρτίου.

Το Ιράν, έχοντας επιτεθεί σε περισσότερα από είκοσι πλοία, έχει επιβάλει ένα επιλεκτικό καθεστώς διέλευσης, επιτρέποντας τη μεταφορά μόνο σε όσους συμμορφώνονται με τους όρους του. Παράλληλα, απαιτεί νέο νομικό καθεστώς για τα Στενά, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις.

Οι Αμερικανοί και οι σύμμαχοί τους εξετάζουν στρατιωτικές επιλογές, όπως συνοδευτικές νηοπομπές και επιθέσεις σε παρακείμενες ιρανικές στρατιωτικές υποδομές. Ωστόσο, ιστορικά παραδείγματα, όπως η επιχείρηση «Αποφασιστική Βούληση» (Operation Earnest Will) προστασίας των δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ, δείχνουν ότι τέτοιες τακτικές έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, καθώς το Ιράν μπορεί να προσαρμόζεται χρησιμοποιώντας εναλλακτικές μεθόδους, όπως ναρκοθέτηση και επιθέσεις εκτός προστατευμένων ζωνών. Επιπλέον, το σημερινό επιχειρησιακό περιβάλλον είναι πιο σύνθετο, με το Ιράν να διαθέτει drones, πυραύλους (βαλλιστικούς, αντιπλοϊκούς και cruise), καθώς και οπλισμένα ταχύπλοα σκάφη.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ επιδεινώθηκε, καθώς το Ιράν φέρεται να έχει τοποθετήσει περιορισμένο αριθμό ναυτικών ναρκών (Maham 3 και Maham 7), οι οποίες διαθέτουν αισθητήρες για εντοπισμό πλοίων. Επιπρόσθετα φαίνεται να ελέγχει τη διέλευση πλοίων, απαιτώντας σε ορισμένες περιπτώσεις να καταβάλλουν υψηλά τέλη για ασφαλή διέλευση.

Σύγκρουση Ισραήλ – Χεζμπολάχ

Η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ κλιμακώνεται έντονα από τις αρχές Μαρτίου, με τη σιιτική οργάνωση να εξαπολύει πυραυλικές επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ, πιθανότατα με στόχο την εκδίωξη των κατοίκων και την άσκηση πολιτικής πίεσης στην ισραηλινή κυβέρνηση, ώστε να τερματίσει τις επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν.

Η Χεζμπολάχ φέρεται να διαθέτει 11.000 – 13.000 πυραύλους και ρουκέτες, ενώ ενισχύει τη χρήση επιθετικών drones. Επιπρόσθετα, έχει εμπλακεί σε μάχες σε στρατηγικά υψώματα στον νότιο Λίβανο, ιδίως στην περιοχή Χιάμ, και πραγματοποιεί επιθέσεις με πυραύλους, ρουκέτες και drones κατά ισραηλινών στρατιωτικών και πολιτικών υποδομών.

Από την πλευρά τους οι IDF διεξάγουν εντατικές αεροπορικές και χερσαίες επιχειρήσεις σε όλο τον Λίβανο. Ισχυρίζονται ότι έχουν πλήξει περισσότερους από 2.000 στόχους της Χεζμπολάχ, ενώ έχουν εξουδετερώσει πάνω από 570 μαχητές, μεταξύ των οποίων υψηλόβαθμα στελέχη και μέλη της Δύναμης Radwan (ελίτ στρατιωτική μονάδα της Χεζμπολάχ).

Το Ισραήλ σχεδιάζει επέκταση των επιχειρήσεων και δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» έως τον ποταμό Λιτάνι. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση του Λιβάνου λαμβάνει πρωτοφανή μέτρα κατά της Χεζμπολάχ, όπως η απέλαση Ιρανού πρέσβη και συλλήψεις μελών της, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε εμφύλια σύγκρουση.

* Οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν με βλήματα, ρουκέτες, drones, όλμους κ.ά. (Πηγή ISW)

Οι υπόλοιπες δυνάμεις του «Άξονα Αντίστασης»

Ο σιιτικός «Άξονας Αντίστασης» διατηρεί ενεργό ρόλο μέσω φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ, οι οποίες εξαπολύουν επιθέσεις με drones και ρουκέτες κατά αμερικανικών βάσεων, κυρίως στην περιοχή της Βαγδάτης και του Ερμπίλ (Άρβυλα) στο ιρακινό Κουρδιστάν.

Η συνδυασμένη αντίδραση των αμερικανικών και των συμμαχικών δυνάμεων περιλαμβάνει αεροπορικές επιδρομές και επιθέσεις με drones κατά θέσεων της συμμαχίας των ιρακινών σιιτικών πολιτοφυλακών, γνωστές ως Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης (PMF).

Λόγω της στρατιωτικής και διπλωματικής πίεσης από τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και ευρωπαϊκές χώρες, η σιιτική πολιτοφυλακή Καταΐμπ Χεζμπολάχ (τμήμα των PMF) αποφάσισε προσωρινά να σταματήσει τις επιθέσεις κατά αμερικανικών στόχων, δείχνοντας ότι υπάρχει ανάγκη για αποκλιμάκωση. Παράλληλα, το ΝΑΤΟ μειώνει την παρουσία του στο Ιράκ διατηρώντας μόνο έναν συμβουλευτικό ρόλο.

Από την πλευρά τους, οι φιλοϊρανοί σιίτες αντάρτες Χούθι της Υεμένης παραμένουν μέχρι στιγμής συγκρατημένοι και περιορίζονται σε φραστικές απειλές για επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και σε ενεργειακές υποδομές. Εκτιμάται ότι αυτή η στάση των Χούθι οφείλεται σε εσωτερικές προτεραιότητες, σε φόβο μιας ισχυρής αντίδρασης από ΗΠΑ, Ισραήλ ή Σαουδική Αραβία, αλλά ίσως σε μια πιθανή «στρατηγική αναμονής» που επέβαλε η Τεχεράνη.

Συνολικά, με εξαίρεση τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου, ο «Άξονας Αντίστασης» διατηρεί ενεργό αλλά στρατηγικά προσεκτικό ρόλο στην περιφερειακή σύγκρουση.

Ενίσχυση του IRGC εν μέσω κρίσης εξουσίας

Το IRGC ενισχύει σημαντικά την επιρροή του στη λήψη αποφάσεων, εκμεταλλευόμενο ένα αυξανόμενο κενό εξουσίας. Το κενό αυτό προέκυψε από απώλειες στην ανώτατη ηγεσία, λόγω των ισραηλινών στοχευμένων επιθέσεων, που έχουν διαταράξει τη δομή διοίκησης και ελέγχου.

Παρά το γεγονός ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρεται να είναι ζωντανός, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι ασκεί ενεργά εξουσία, πιθανώς λόγω σοβαρού τραυματισμού ή ανικανότητας. Ως αποτέλεσμα, σκληροπυρηνικά στελέχη του IRGC αποκτούν μεγαλύτερη εξουσία.

Εσωτερική ασφάλεια στο Ιράν

Κατά τη διάρκεια της συνεχώς επιδεινούμενης συγκρουσιακής κατάστασης, το ιρανικό καθεστώς συνεχίζει να ενισχύει τον έλεγχο στο εσωτερικό. Οι υπηρεσίες πληροφοριών του IRGC στέλνουν μηνύματα SMS σε Ιρανούς πολίτες, προειδοποιώντας ότι η δραστηριότητά τους σε αντιπολιτευόμενα κανάλια στο Telegram και σε σελίδες στο Instagram παρακολουθείται.

Το υπουργείο Πληροφοριών και Ασφάλειας του Ιράν, καθώς και η Διοίκηση Επιβολής του Νόμου, ανέφεραν ξεχωριστά πολλαπλά κύματα συλλήψεων σε όλη τη χώρα, στοχεύοντας άτομα που κατηγορούνται για διασυνδέσεις με αντιπολιτευτικά δίκτυα, διάδοση πληροφοριών και συντονισμό με αντικαθεστωτικούς παράγοντες.

«Μπορούμε να σας πλήξουμε παντού»

Σύμφωνα με την εφημερίδα «The Wall Street Journal», το Ιράν εκτόξευσε το Σάββατο δύο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον της αμερικανοβρετανικής βάσης του Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό, σημειώνοντας την πιο μακρινή απόπειρα πυραυλικής επίθεσης στην ιστορία του.

Σχετικά με την εν λόγω πυραυλική επίθεση, θα πρέπει να τονίσουμε ότι:

● Η αεροναυτική βάση Ντιέγκο Γκαρσία βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 4.000 km νότια από το Ιράν.

● Προς το παρόν, δεν είναι σαφές ποιον βαλλιστικό πύραυλο χρησιμοποίησε το Ιράν.

● Η αποτυχημένη απόπειρα πυραυλικής επίθεσης ανατρέπει ορισμένες παραδοχές για το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα και ιδιαίτερα για το αν το ιρανικό βαλλιστικό οπλοστάσιο μπορεί να απειλήσει την Ευρώπη.

Παρότι η επίθεση των δύο πυραύλων ήταν ανεπιτυχής, το μήνυμα που πέρασε η Τεχεράνη είναι: «μπορούμε να σας πλήξουμε παντού». Η επίθεση δείχνει ποιοτική εξέλιξη και διεύρυνση του μέγιστου βεληνεκούς, μετατοπίζοντας την ιρανική βαλλιστική απειλή από περιφερειακό σε ημι-παγκόσμιο επίπεδο. Η αύξηση ή μάλλον ο διπλασιασμός του βεληνεκούς των ιρανικών πυραύλων συνιστά μείζον θέμα για την ασφάλεια της Ευρώπης.

Η ιρανική κρίση δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση, αλλά ένα δυσμενώς μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου η στρατιωτική ισχύς, η ενεργειακή ασφάλεια και η διπλωματία αλληλοεπιδρούν συνεχώς.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Πώς η Ρωσία γεμίζει τα ταμεία της λόγω πετρελαίου

Η Τεχεράνη σκληραίνει τη στάση της έναντι των προτάσεων των ΗΠΑ για διαπραγματεύσεις, θέτει πέντε όρους – Μετά το Ορμούζ, «καμπανάκι» και για το Μπαμπ ελ Μπαντέμπ – Live οι εξελίξεις

Διακήρυξη Τραμπ για την 25η Μαρτίου: Τιμούμε τη σοφία και την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.