Οικονομικός πόλεμος για το Ορμούζ

Η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εισέρχεται σε μια νέα, κρίσιμη φάση. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μεταφέρει το κέντρο βάρους από τη στρατιωτική αντιπαράθεση στην οικονομική ασφυξία της Τεχεράνης, με έναν συγκεκριμένο στρατηγικό στόχο: Να αναγκάσει το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ.

Η απόφαση αυτή των Αμερικανών είχε προαναγγελθεί την προηγούμενη Πέμπτη (20 Αυγούστου), όταν ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε νέα οικονομικά μέτρα κατά του Ιράν και των οντοτήτων που εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί του. Τέσσερις ημέρες αργότερα, η Ουάσιγκτον πέρασε στην πράξη θέτοντας σε εφαρμογή την «Επιχείρηση Οικονομικής Απομόνωσης» (Operation Economic Outcast), την οποία ο Μπέσεντ περιέγραψε ως προσπάθεια «οικονομικής ασφυξίας» του ιρανικού καθεστώτος.

Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε 60 οργανισμούς, πρόσωπα και πλοία που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, βοηθούν το Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις, να εξάγει πετρέλαιο και να αποκτά πυρηνική και πυραυλική τεχνολογία. Τα νέα μέτρα αφορούν επίσης τη ναυτιλία, την αεροπορία, τον χρυσό, την τεχνολογία και τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία.

Το Ορμούζ στο επίκεντρο

Η οικονομική εκστρατεία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με τη διεθνή εταιρεία δεδομένων και ανάλυσης Kpler, που παρακολουθεί τις παγκόσμιες ροές ενέργειας και εμπορευμάτων, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ήδη περιορίσει δραστικά τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου μέσω των Στενών. Συγκεκριμένα, από περίπου δύο εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από τον πόλεμο σε περίπου 400.000 βαρέλια στα μέσα Αυγούστου.

Η δραστική μείωση των εξαγωγών δείχνει ότι η αμερικανική στρατηγική έχει ήδη αρχίσει να περιορίζει τα οικονομικά οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η Τεχεράνη από τον έλεγχο των Στενών. Ωστόσο οι ΗΠΑ δεν θεωρούν ότι η στρατιωτική επιλογή έχει εγκαταλειφθεί, αν και, όπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο σε ομολόγους του από συμμαχικές χώρες, προς το παρόν αποφεύγουν τη διεξαγωγή μεγάλης κλίμακας επιθετικών επιχειρήσεων.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο κατανόησης του Ιουνίου κατέρρευσε στις αρχές Ιουλίου. Έκτοτε οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη επέμεναν να διατηρήσουν τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, θεωρώντας τον ένα ιδιαίτερα σημαντικό διαπραγματευτικό ατού απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Παράλληλα, το Ιράν φαίνεται να αναζητά περιφερειακούς διαύλους για τη σταδιακή αποκατάσταση της κίνησης στα Στενά. Η Τεχεράνη και το Ομάν συζήτησαν τη δημιουργία ενός προσωρινού διαδρόμου, καθώς και την απομάκρυνση των ναρκών, χωρίς όμως να έχει αποκατασταθεί πλήρως η ελεύθερη διέλευση. Για παράδειγμα, στις 25 Αυγούστου καταγράφηκαν μόλις πέντε διελεύσεις πλοίων, έναντι μέσου όρου 15 το προηγούμενο δεκαήμερο.

Η εξέλιξη είχε άμεση θετική αντίδραση στις διεθνείς αγορές. Όπως επισημαίνει το Reuters, οι προσδοκίες για σταδιακή αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας οδήγησαν τις τιμές του πετρελαίου σε πτώση άνω του 2% στις 26 Αυγούστου. Την ίδια στιγμή οι ασιατικές χρηματιστηριακές αγορές κινήθηκαν ανοδικά, καθώς οι επενδυτές εκτίμησαν ότι μια αποκλιμάκωση στο Ορμούζ θα μπορούσε να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές ενέργειας και στον παγκόσμιο πληθωρισμό.

Πιέζουν οικονομικά και τα Εμιράτα

Στην οικονομική πίεση κατά της Τεχεράνης προστέθηκαν και τα Εμιράτα, που συνιστούν ιδιαίτερα σημαντικό περιφερειακό παράγοντα. Το Άμπου Ντάμπι ανακοίνωσε, στις 18 Αυγούστου, τη διακοπή των εμπορικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με το Ιράν μετά τις καταγγελίες ότι το Ιράν εκτόξευσε δύο πυραύλους προς την περιοχή του.

Η απόφαση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ιρανική οικονομία, καθώς τα Εμιράτα αποτελούν βασική πύλη του ιρανικού εμπορίου καλύπτοντας περίπου το ένα τρίτο των ιρανικών εισαγωγών. Το Ντουμπάι λειτουργούσε επί χρόνια ως βασικός ενδιάμεσος για την εισαγωγή δυτικών προϊόντων στο Ιράν, ενώ το χρηματοπιστωτικό του σύστημα είχε αποκτήσει κομβικό ρόλο στην παράκαμψη των κυρώσεων. Ως εκ τούτου, η Τεχεράνη χάνει μία από τις βασικές οικονομικές της διεξόδους και πληρώνει μεγαλύτερο οικονομικό τίμημα για την πολιτική της στον Περσικό Κόλπο.

Η οικονομία δοκιμάζει το καθεστώς

Οι συνέπειες της πίεσης είναι ήδη εμφανείς. Σύμφωνα με στοιχεία του Statistical Centre of Iran, το ιρανικό ριάλ υποχώρησε στις 24 Αυγούστου σε ιστορικό χαμηλό, περίπου στα 2,02 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο, ενώ ο πληθωρισμός είχε ήδη αγγίξει το 66%. Η δραματική υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης, η έλλειψη συναλλάγματος και η περιορισμένη δυνατότητα του καθεστώτος να εξασφαλίζει έσοδα δημιουργούν αυξανόμενες κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις. Το πιο σημαντικό αποτέλεσμα της νέας φάσης είναι ότι η οικονομική πίεση αρχίζει πλέον να επηρεάζει και το ίδιο το ιρανικό καθεστώς.

Στις 21 Αυγούστου, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν τάχθηκε ανοιχτά υπέρ του τερματισμού του πολέμου. Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος προειδοποίησε ότι η στρατιωτική ισχύς δεν αρκεί, όταν η κοινωνία υποφέρει και η οικονομία στερείται ανάπτυξης. Απέναντι σε αυτή την πιθανή εξέλιξη βρίσκονται οι σκληροπυρηνικοί, που υποστηρίζουν ότι η υποχώρηση θα ενθάρρυνε περαιτέρω αμερικανική πίεση και τάσσονται υπέρ μιας πιο επιθετικής στρατηγικής. Μάλιστα, έχουν απειλήσει με νέα πλήγματα κατά ενεργειακών στόχων στον Κόλπο.

Κίνα: Το μεγάλο εμπόδιο της αμερικανικής στρατηγικής

Το σημαντικότερο ερώτημα για την αποτελεσματικότητα της αμερικανικής στρατηγικής αφορά την Κίνα. Το Πεκίνο παραμένει η πιο σημαντική οικονομική σανίδα σωτηρίας του Ιράν, καθώς απορροφά περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια, αλλά μέχρι στιγμής έχει αποφύγει μέτρα που θα προκαλούσαν πολύ σοβαρότερη σύγκρουση με το Πεκίνο, όπως οι κυρώσεις σε μεγάλες κινεζικές τράπεζες. Έτσι, το βασικό ερώτημα είναι αν η Ουάσιγκτον μπορεί να περιορίσει αποφασιστικά τα ιρανικά έσοδα χωρίς να πλήξει ταυτόχρονα τις σχέσεις της με το Πεκίνο. Η στάση αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία εν όψει της επικείμενης επίσκεψης του Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον.

Η κρίσιμη επιλογή της Τεχεράνης

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας ολοένα και πιο έντονης οικονομικής πίεσης προς το Ιράν. Το παράδοξο είναι ότι η ίδια πίεση, που μπορεί να ωθήσει τους «πραγματιστές» Ιρανούς σε αναζήτηση συμβιβασμού, μπορεί να ενισχύσει τους σκληροπυρηνικούς, οι οποίοι επιλέγουν ως απάντηση την κλιμάκωση.

Το επόμενο χρονικό διάστημα χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα κρίσιμο. Η Τεχεράνη καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε έναν δύσκολο συμβιβασμό και σε μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Γνωρίζει όμως ότι όσο περισσότερο διατηρεί κλειστό το Ορμούζ τόσο περισσότερο περιορίζεται και η οικονομική αξία του ίδιου του διαπραγματευτικού της όπλου.

Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος,είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Τραγωδία δίχως τέλος στο Νεπάλ: Εκατοντάδες νεκροί και αγνοούμενοι από τις καταστροφικές πλημμύρες – Εφιαλτικές εικόνες

Τραμπ: «Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ  δεν είναι νεκρός, αλλά βαριά τραυματισμένος» –  Τι είπε για την επίσκεψη του διευθυντή της CIA στη Ρωσία

Ψεύτικο αμερικανικό think tank που χρηματοδοτήθηκε από το Τελ Αβίβ επιδιώκει να χειραγωγήσει την ΑΙ με φιλοϊσραηλινές θέσεις

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.