Ένταση Τουρκίας – Ισραήλ στη Συρία μετά τον Άσαντ

Το πρόσφατο ισραηλινό πλήγμα στη στρατιωτική βάση Αμπού Αλ Ντουχούρ της επαρχίας Ιντλίμπ δεν ήταν απλώς μία ακόμη ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Συρία. Ανέδειξε μια νέα και πιο σύνθετη πραγματικότητα, που δεν είναι άλλη από την αυξανόμενη αντιπαράθεση του Ισραήλ με την Τουρκία στη μετα-Άσαντ Συρία, παρότι καμία από τις δύο χώρες δεν φαίνεται να επιδιώκει μια άμεση σύγκρουση.

● Για το Ισραήλ η διεύρυνση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία μπορεί να περιορίσει την ελευθερία δράσης του και να δημιουργήσει μια νέα στρατιωτική πραγματικότητα στα βόρεια σύνορά του. 

● Για την Τουρκία, αντίθετα, η Συρία αποτελεί πλέον χώρο άσκησης ευρύτερης πολιτικής και στρατιωτικής επιρροής.

Η ισραηλινή κόκκινη γραμμή

Το Ισραήλ υποστήριξε ότι η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε επειδή η Συρία φαινόταν έτοιμη να επιτρέψει την εγκατάσταση τουρκικών δυνάμεων στην εν λόγω βάση. Σύμφωνα με την ισραηλινή θέση, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας και να δημιουργήσει μια νέα στρατιωτική πραγματικότητα στη Συρία.

Η Δαμασκός, ωστόσο, απέρριψε αυτή την εκτίμηση. Ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας Ασάαντ Αλ Σαϊμπανί δήλωσε ότι η Τουρκία δεν επρόκειτο να δημιουργήσει μόνιμη στρατιωτική βάση, αλλά ούτε και να εγκαταστήσει μόνιμη στρατιωτική δύναμη στο Αμπού Αλ Ντουχούρ.

Για το Ισραήλ το ζήτημα δεν είναι απλώς η παρουσία Τούρκων στρατιωτών στη Συρία, αλλά η δημιουργία μιας μόνιμης στρατιωτικής υποδομής, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει τη στρατιωτική ισορροπία και την ελευθερία δράσης του.

Η Τουρκία δεν είναι Ιράν

Στον ισραηλινό δημόσιο διάλογο γίνεται συχνά σύγκριση της Τουρκίας με το Ιράν. Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διατηρεί στενούς δεσμούς με τις Ηνωμένες Πολιτείες και, παρά την έντονη πολιτική αντιπαράθεση με την ισραηλινή κυβέρνηση, εξακολουθεί να διαθέτει διαύλους επικοινωνίας με το Ισραήλ. Η τουρκική παρουσία στη Συρία διαφέρει σημαντικά από εκείνη του Ιράν επί εποχής Άσαντ. Η τουρκική παρουσία στη βόρεια Συρία συνδέεται πρωτίστως με:

● Την ασφάλεια των τουρκικών συνόρων.

● Το Κουρδικό.

● Τη διαμόρφωση του πολιτικού και στρατιωτικού μέλλοντος της Συρίας.

● Την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων, που αφενός θα ενισχύουν την τουρκική επιρροή και αφετέρου θα περιορίζουν την ελευθερία δράσης των ισραηλινών δυνάμεων (IDF).

Το Ιράν ήθελε να χρησιμοποιήσει τη Συρία ως βάση της επιρροής του στην περιοχή του Λεβάντε. Η Τουρκία θέλει πολύ περισσότερα, καθώς επιδιώκει να επηρεάσει την πορεία και το μέλλον του συριακού κράτους.

Από τη βόρεια στη νότια Συρία

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες επισημάνσεις, που θέτουν πρόσφατες ισραηλινές αναλύσεις. Η τουρκική παρουσία στη βόρεια Συρία έχει σαφή σχέση με τις τουρκικές ανησυχίες στον τομέα της ασφάλειας. Η δημιουργία όμως τουρκικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων βαθύτερα στη Συρία, στις κεντρικές και ιδιαίτερα στις νότιες περιοχές, θα δημιουργούσε μια διαφορετική κατάσταση.

Όσο πιο νότια αναπτύσσονται τουρκικές δυνάμεις τόσο περισσότερο αυξάνεται η πιθανότητα στοχοποίησής τους από τους IDF. Το ίδιο ισχύει για την εγκατάσταση συστημάτων ραντάρ, ηλεκτρονικού πολέμου και αεράμυνας. Μόνο η εγκατάσταση τέτοιων συστημάτων στη βόρεια Συρία δεν μεταβάλλει δραματικά την περιφερειακή ισορροπία. Η κατάσταση μεταβάλλεται όμως σοβαρά όταν αυτά τα συστήματα ενταχθούν σε μια ευρύτερη τουρκική στρατιωτική υποδομή, η οποία εκτείνεται προς την κεντρική και τη νότια Συρία.

Εκεί βρίσκεται πιθανώς και η πραγματική ισραηλινή κόκκινη γραμμή, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση των αναλυτριών Καρμίτ Βαλενσί και Αμάλ Χάγιεκ του ισραηλινού Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), με τίτλο «Η ισραηλινή κόκκινη γραμμή στη Συρία και το κόστος της αντιπαράθεσης με την Τουρκία».

Το παράδοξο της ισραηλινής στρατηγικής

Το Ισραήλ επιδίωξε με το πλήγμα στη στρατιωτική βάση Αμπού Αλ Ντουχούρ να διατηρήσει την ελευθερία δράσης του στη Συρία. Ωστόσο αυτή η επιθετική αεροπορική επιχείρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση με την Τουρκία.

Μετά το πλήγμα οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να προωθούν τη δημιουργία μηχανισμού αποφυγής στρατιωτικών επεισοδίων μεταξύ Τουρκίας, Συρίας και Ισραήλ. Όπως ανέφερε ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία Τομ Μπάρακ, η Ουάσιγκτον εργάζεται για τη δημιουργία ενός τέτοιου μηχανισμού με στόχο να αποτραπεί μια άμεση σύγκρουση μεταξύ τουρκικών και ισραηλινών δυνάμεων.

Όμως, ταυτόχρονα, ένας τέτοιος μηχανισμός θα δημιουργούσε νέους περιορισμούς στην επιχειρησιακή σχεδίαση και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων των IDF στη συριακή επικράτεια και όχι μόνο. Με άλλα λόγια η επιδίωξη του Ισραήλ να προστατεύσει την ελευθερία δράσης του μπορεί τελικά να οδηγήσει στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα περιορίζει αυτή την ελευθερία.

Οι ανησυχίες της Ουάσιγκτον

Ο Μπάρακ υποστήριξε ότι το ισραηλινό πλήγμα θα μπορούσε να είχε οδηγήσει σε άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η αποκάλυψή του ότι το Ισραήλ είχε ενημερώσει την Ουάσιγκτον σχετικά με την πιθανή ανάπτυξη τουρκικής δύναμης στη βάση Αμπού Αλ Ντουχούρ, αλλά οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών δεν την επιβεβαίωσαν.

Ο Μπάρακ άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο η ισραηλινή ενέργεια να επηρεάστηκε από πολιτικές σκοπιμότητες στο εσωτερικό ή ακόμη και από την επιθυμία να προκληθεί τουρκική αντίδραση. Φυσικά η ισραηλινή πλευρά απέρριψε τις αιτιάσεις υποστηρίζοντας ότι οι σχετικές πληροφορίες είχαν διαβιβαστεί στους αρμόδιους Αμερικανούς αξιωματούχους και ότι η Δαμασκός είχε προειδοποιηθεί.

Η Τουρκία δεν επιδιώκει τη σύγκρουση

Παρά τη σκληρή τουρκική ρητορική, η Άγκυρα δεν επέλεξε στρατιωτική απάντηση και αυτό είναι σημαντικό. Η Τουρκία έχει πολύ περισσότερα να κερδίσει από τη σταδιακή οικοδόμηση επιρροής στη Συρία παρά από μια απευθείας σύγκρουση με το Ισραήλ.

Ο βασικός τουρκικός στόχος φαίνεται να είναι η δημιουργία μιας ισχυρής και λειτουργικής συριακής κρατικής δομής, της οποίας οι ένοπλες δυνάμεις θα εκπαιδεύονται, θα υποστηρίζονται και θα ελέγχονται έως έναν βαθμό από τις αντίστοιχες τουρκικές. Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί στρατηγικά αποτελεσματικότερο από την εγκατάσταση τουρκικών βάσεων σε ολόκληρη τη Συρία.

Η Δαμασκός και ο κίνδυνος της ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης

Όπως επισημαίνουν στην ανάλυσή τους οι Καρμίτ Βαλενσί και Αμάλ Χάγιεκ, «η Τουρκία αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς εξωτερικούς παράγοντες στην προσπάθεια ανασυγκρότησης των συριακών ενόπλων δυνάμεων». 

Επίσης οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται πιο θετικές απέναντι στη νέα Δαμασκό. Όπως αναφέρει το Reuters, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αποτρέψει τη μεταφορά της ισραηλινοτουρκικής αντιπαράθεσης στο συριακό έδαφος. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις πρόσφατες αμερικανικής διαμεσολάβησης συνομιλίες μεταξύ Συρίας και Ισραήλ στην Ιορδανία, όπου συζητήθηκε η αποκλιμάκωση της έντασης μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας, καθώς και η αποτροπή μιας περαιτέρω διάχυσής της στο συριακό έδαφος.

Προφανώς, μια συνολική ισραηλινή προσπάθεια να εμποδιστεί η στρατιωτική ανασυγκρότηση της Συρίας θα μπορούσε να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα. Δηλαδή να ωθήσει ακόμη περισσότερο τη Δαμασκό προς την Άγκυρα. Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά διλήμματα που αντιμετωπίζει σήμερα το Τελ Αβίβ.

Υπάρχει, ωστόσο, και ένας δεύτερος κίνδυνος. Όσο περισσότερες «κόκκινες γραμμές» βάζει ένα κράτος τόσο περισσότερο αναμένεται ότι θα χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη, αν αυτές παραβιαστούν.

Όπως επισημαίνει ο Τούρκος ακαδημαϊκός με ερευνητικό έργο σε θέματα στρατηγικής και ασφάλειας Buğra Sari στο άρθρο του «Ενδείξεις, κόκκινες γραμμές και σύγκρουση: Η σπείρα κλιμάκωσης Ισραήλ – Ιράν και η αμερικανική παρέμβαση» (11 Μαΐου 2026), αυτό μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο «κόκκινη γραμμή → παραβίαση → στρατιωτικό πλήγμα → αντίδραση → νέα κόκκινη γραμμή → νέα κλιμάκωση» και ούτω καθ’ εξής. Φυσικά όλα αυτά θα μπορούσαν να βρουν εφαρμογή στη συνεχώς αυξανόμενη τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση.

Σε ένα τόσο σύνθετο περιβάλλον ένα θερμό επεισόδιο ή ένας λανθασμένος υπολογισμός μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση, την οποία καμία από τις δύο πλευρές δεν είχε αρχικά σχεδιάσει. Γι’ αυτό η δημιουργία μηχανισμών αποφυγής σύγκρουσης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Με τα σημερινά δεδομένα, ένας πόλεμος μεγάλης κλίμακας Ισραήλ – Τουρκίας παραμένει εξαιρετικά απίθανος. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού, και συγκεκριμένα στον κίνδυνο ενός θερμού επεισοδίου που θα ξεφύγει από τον έλεγχο.

Ένα αεροσκάφος που θα πλησιάσει υπερβολικά μια τουρκική ή ισραηλινή δύναμη, ένα σύστημα αεράμυνας που θα ενεργοποιηθεί, μια λανθασμένη εκτίμηση προθέσεων ή μια επίθεση εναντίον εγκατάστασης που η άλλη πλευρά θεωρεί ζωτικής σημασίας θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια ισραηλινοτουρκική κρίση. Επομένως το πιθανότερο σενάριο δεν είναι ένας προγραμματισμένος πόλεμος, αλλά ένας διαρκής ανταγωνισμός ισχύος υπό συνθήκες ελεγχόμενης αποτροπής.

Το νέο στρατηγικό δίλημμα του Ισραήλ

Πράγματι το Ισραήλ βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή.

● Μια πρώτη επιλογή είναι να επιχειρήσει να εμποδίσει στρατιωτικά κάθε τουρκική διείσδυση στη Συρία, διατηρώντας την ελευθερία δράσης του, αλλά αυξάνοντας τον κίνδυνο σύγκρουσης.

● Μια δεύτερη επιλογή είναι να αποδεχθεί ότι η Τουρκία θα διατηρήσει κάποια στρατιωτική παρουσία στη Συρία, αλλά να θέσει όρια στη δράση της, την επέκτασή της και την επιρροή της. Δηλαδή, να καθορίσει ποια μορφή τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας μπορεί να γίνει ανεκτή στη βόρεια Συρία και ποια θα θεωρηθεί ότι υπερβαίνει τις ισραηλινές κόκκινες γραμμές, όσο αυτή επεκτείνεται προς το κέντρο και τον Νότο.

Η δεύτερη επιλογή προϋποθέτει διπλωματία, μηχανισμούς επικοινωνίας και κυρίως άμεσο και έμμεσο διάλογο με τη Δαμασκό. Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ θα πρέπει να εγκαταλείψει τη στρατιωτική αποτροπή. Σημαίνει ότι η στρατιωτική ισχύς θα πρέπει να λειτουργεί παράλληλα με μια πολιτική στρατηγική.

Η ελληνική διάσταση

Η αυξανόμενη επιδείνωση των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων αποκτά ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς έρχεται σε μια περίοδο νέας έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Την ίδια στιγμή που η Άγκυρα διευρύνει τη στρατιωτική και πολιτική της επιρροή στη Συρία, επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα δύο μέτωπα αποτελούν ενιαίο επιχειρησιακό σχεδιασμό. Δείχνει, όμως, ότι η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την περιφερειακή της θέση σε περισσότερα γεωγραφικά πεδία ταυτόχρονα.

Η Ελλάδα έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στην αμυντική και στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ. Επομένως μια περαιτέρω επιδείνωση των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και να ενισχύσει την τουρκική πίεση προς την Ελλάδα και την Κύπρο, αυξάνοντας παράλληλα τον κίνδυνο νέων εντάσεων στην περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση η Αθήνα δεν θα πρέπει να καταστεί μέρος της αντιπαράθεσης Τελ Αβίβ – Άγκυρας. Απαιτείται προσεκτική διαχείριση, ώστε η ενίσχυση των στρατηγικών σχέσεων με το Ισραήλ να λειτουργεί αποτρεπτικά και όχι να καταστήσει την Ελλάδα μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.

Πού οδηγείται η αντιπαράθεση Άγκυρας – Τελ Αβίβ;

Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η τουρκική παρουσία στη Συρία αποτελεί πλέον πραγματικότητα και δεν πρόκειται να τερματιστεί εξαιτίας των ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών.

● Για το Ισραήλ, επομένως, η πρόκληση δεν είναι να εξαλείψει την τουρκική επιρροή, αλλά να την περιορίσει και να αποτρέψει τη μετατροπή της σε άμεση στρατιωτική απειλή. 

● Για την Τουρκία, αντίστοιχα, το ζητούμενο είναι να διευρύνει την επιρροή της στη Συρία χωρίς να ξεπεράσει τις ισραηλινές κόκκινες γραμμές και χωρίς να οδηγηθεί σε άμεση αντιπαράθεση.

● Για τις Ηνωμένες Πολιτείες ο στόχος είναι διαφορετικός, αλλά εξίσου κρίσιμος. Να αποτρέψουν μια σύγκρουση μεταξύ δύο σημαντικών εταίρων τους. 

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Συρία έχει μετατραπεί σε πεδίο όπου συναντώνται τρεις διαφορετικές στρατηγικές:

● Η ισραηλινή ανάγκη για ελευθερία στρατιωτικής δράσης.

● Η τουρκική επιδίωξη διεύρυνσης της περιφερειακής επιρροής.

● Η αμερικανική επιδίωξη διατήρησης της ισορροπίας.

Το πρόσφατο ισραηλινό πλήγμα στο Αμπού Αλ Ντουχούρ δεν δημιούργησε την τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση. Ανέδειξε, όμως, με τον πιο σαφή τρόπο ότι η Συρία εξελίσσεται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ.

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Τουρκία και το Ισραήλ θα συγκρουστούν αύριο. Είναι πόσο μακριά θα προχωρήσει η Τουρκία στη στρατιωτική και πολιτική εδραίωσή της στη Συρία και μέχρι ποιο σημείο θα είναι διατεθειμένο το Ισραήλ να την ανεχθεί.

Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα εξαρτηθεί αν η σημερινή αντιπαλότητα θα παραμείνει ένας ελεγχόμενος ανταγωνισμός ή αν ένα θερμό επεισόδιο, ένας λανθασμένος υπολογισμός ή η υπέρβαση μιας κόκκινης γραμμής θα τη μετατρέψει σε μια νέα κρίση στη Μέση Ανατολή.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Κίνδυνος κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή

«Κάηκε» τελείως ο Βανς: Έρχεται το τέλος του κόσμου, ο Αντίχριστος περπατά ανάμεσά μας (Video)

Τουλάχιστον 227 νεκροί από τα πλήγματα των ΗΠΑ κατά ταχυπλόων που φέρεται να μετέφεραν ναρκωτικά

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.