Κίνδυνος κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ – Ιράν, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει επιτύχει τους βασικούς στρατηγικούς της στόχους, ενώ το ενδεχόμενο μιας νέας μεγάλης κλιμάκωσης παραμένει υπαρκτό. Όπως προκύπτει από την αποτίμηση της κατάστασης, η Ουάσιγκτον δεν έχει κατορθώσει να οδηγήσει το ιρανικό καθεστώς στην κατάρρευση, ούτε έχει εξαναγκάσει την Τεχεράνη να εγκαταλείψει το πυρηνικό της πρόγραμμα. Από την πλευρά του το Ιράν απέτυχε να αξιοποιήσει την απειλή στα Στενά του Ορμούζ ως αποφασιστικό όπλο πίεσης απέναντι στις ΗΠΑ.

Το Ορμούζ ξανά στο επίκεντρο

Στο επίκεντρο αυτής της νέας επικίνδυνης φάσης βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, με την πρόσφατη αμερικανική επίθεση στο νησί Λαράκ να αναδεικνύει τη στρατηγική τους σημασία.
Σύμφωνα με το Axios, οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν δύο ιρανικούς εκτοξευτές, οι οποίοι, σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη ναρκοθέτηση των Στενών. Η αμερικανική πλευρά χαρακτήρισε την επιχείρηση ως «στοχευμένη και περιορισμένης κλίμακας», υποστηρίζοντας ότι στόχος ήταν η προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να εφαρμόσει μια στρατηγική συνεχούς και ελεγχόμενης στρατιωτικής πίεσης. Όχι έναν νέο ολοκληρωτικό πόλεμο, αλλά μια διαδικασία διαρκούς στρατιωτικής υποβάθμισης των ιρανικών επιχειρησιακών δυνατοτήτων.

Το Ιράν δεν παραιτείται…

Πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) καταγράφει μια σημαντική μεταβολή. Οι αμερικανικές επιθέσεις του Ιουλίου έχουν προκαλέσει σοβαρές απώλειες στις ιρανικές δυνατότητες γύρω από το Ορμούζ. Σύμφωνα με την έκθεση, περισσότερα από 60 ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) καταστράφηκαν, ενώ επλήγησαν ραντάρ, εκτοξευτές αντιπλοϊκών πυραύλων, εγκαταστάσεις drones και συστήματα διοίκησης και ελέγχου.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικό είναι ότι το Ιράν φέρεται να επιχείρησε να ποντίσει θαλάσσιες νάρκες στα Στενά του Ορμούζ όχι με ταχύπλοα, αλλά μέσω χερσαίων εκτοξευτών. Το ISW εκτιμά ότι αυτό ενδέχεται να αντανακλά απώλειες των ιρανικών ταχύπλοων, αλλά και την υποβάθμιση των παράκτιων ραντάρ και συστημάτων επιτήρησης.
Συνεπώς, η Τεχεράνη εξακολουθεί να απειλεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά, αλλά η επιχειρησιακή της δυνατότητα έχει περιοριστεί σημαντικά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το Ιράν έχει εγκαταλείψει το Ορμούζ. Αντίθετα η επιμονή του δείχνει ότι ο έλεγχος ή έστω η όποια δυνατότητα διατάραξης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά συνιστά βασικό στοιχείο της στρατηγικής του.
Μετά το αμερικανικό πλήγμα στο Λαράκ, το Ιράν εκτόξευσε βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικών βάσεων στην Ιορδανία, η οποία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε οκτώ πυραύλους, ενώ – σύμφωνα με αμερικανικές πληροφορίες – δεν υπήρξαν σημαντικές ζημιές ή απώλειες.
Η αμερικανική στρατηγική των περιορισμένων προληπτικών πληγμάτων μπορεί να λειτουργήσει όσο οι αντιδράσεις της Τεχεράνης παραμένουν περιορισμένης κλίμακας. Αν όμως κάθε αμερικανικό χτύπημα προκαλεί ιρανική επίθεση και κάθε ιρανική επίθεση προκαλεί νέα αμερικανική αντίδραση, τότε δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για περαιτέρω κλιμάκωση.
Ως εκ τούτου, η πρόσφατη δήλωση του Τραμπ ότι «οι ΗΠΑ θα χτυπήσουν σκληρά το Ιράν» αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι πρόσφατα ο Λευκός Οίκος εμφανιζόταν επιφυλακτικός απέναντι σε μια νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση.

Η οικονομική πίεση απειλεί την Τεχεράνη

Παράλληλα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει ένα σοβαρότερο ίσως πρόβλημα, που δεν είναι άλλο από την οικονομία. Σύμφωνα με το ISW, το εξωτερικό εμπόριο έχει μειωθεί κατά 35%, ο ετήσιος πληθωρισμός βρίσκεται περίπου στο 66%, υπάρχει σοβαρή έλλειψη βενζίνης και το νόμισμα παρουσιάζει σημαντικές υποχωρήσεις. Η κατάσταση αυτή αυξάνει τον φόβο της ιρανικής ηγεσίας για νέες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Επομένως, η αμερικανική στρατηγική της «οικονομικής απομόνωσης» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας

Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενες αναλύσεις, ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν επηρεάζει συνολικά την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Στην παρούσα φάση, χαρακτηριστική είναι η προσπάθεια εδραίωσης της «Συμμαχίας της Μέκκας» μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας. Όπως αναφέρει η Al Arabiya, τα τρία κράτη αποφάσισαν να προχωρήσουν στη δημιουργία μόνιμης γραμματείας στη Σαουδική Αραβία και να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην άμυνα, την αποτροπή, την αμυντική βιομηχανία και την ανάπτυξη τεχνολογιών.
Προς το παρόν τουλάχιστον, δεν πρόκειται για ενιαία στρατιωτική διοίκηση ή αυτόματο μηχανισμό στρατιωτικής επέμβασης. Ωστόσο, η εξέλιξη είναι στρατηγικά σημαντική, καθώς τα κράτη του Κόλπου αναζητούν μεγαλύτερη δυνατότητα συλλογικής αυτοπροστασίας, χωρίς να εγκαταλείπουν την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.

Το Ορμούζ απειλεί την παγκόσμια οικονομία

Ο πόλεμος δεν αφορά πλέον μόνο την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής. Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ έχει άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι η παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας από το Ορμούζ έχει ήδη μειώσει σημαντικά τόσο την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου όσο και τα αποθέματα. Τον Ιούλιο τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν κατά 69 εκατ. βαρέλια, ενώ από την έναρξη του πολέμου η συνολική μείωση έφθασε περίπου τα 410 εκατ. βαρέλια.
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στην παγκόσμια οικονομία. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αυξάνουν το κόστος μεταφορών και παραγωγής, ενισχύουν τον πληθωρισμό και διατηρούν υψηλό το κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Πόλεμος φθοράς αντί για αποφασιστική νίκη

Με βάση τα σημερινά δεδομένα, ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν δεν οδηγείται ούτε σε ιρανική συνθηκολόγηση ούτε σε νέα αμερικανική επιχείρηση μεγάλης κλίμακας. Το πιθανότερο σενάριο είναι να διαμορφωθεί μια παρατεταμένη κατάσταση ελεγχόμενης σύγκρουσης, που θα περιλαμβάνει οικονομικές κυρώσεις, περιορισμένα αμερικανικά πλήγματα, επιθέσεις αντιποίνων και παράλληλες διπλωματικές προσπάθειες.
Η Τεχεράνη φαίνεται ότι επιδιώκει να καταστήσει τον πόλεμο αρκετά ακριβό για τους Αμερικανούς, ώστε η Ουάσιγκτον να περιορίσει ή να τερματίσει την εκστρατεία της.

O Βασίλης Γιαννακόπουλος, είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Σύγκρουση για την ηγεσία του στρατού των ΗΠΑ: Βαθαίνει το χάος μετά την παραίτηση Ντρίσκολ – Η ρήξη με Χέγκσεθ, η διαμάχη για τα drones και η στήριξη Τραμπ

Ο Μπλερ φέρεται να ζήτησε από την Παλαιστινιακή Αρχή την αφαίρεση της λέξης «Παλαιστίνη» από σχολικά βιβλία

Ο Κιλιάν Εμπαπέ στο στόχαστρο φερόμενου σχεδίου απαγωγής που οργανώθηκε από τη φυλακή

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.