ΝΥΤ: Νοσταλγία και χαμένη υπερηφάνεια – Το καύσιμο που τροφοδοτεί την ακροδεξιά της Ευρώπης

Takeaways by to pontiki AI

• Το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κερδίζει δημοτικότητα, επωφελούμενο από το αίσθημα οικονομικής ανασφάλειας, την αποξένωση των πολιτών και την επιθυμία για μια εθνική ταυτότητα απαλλαγμένη από το βάρος της ιστορικής ευθύνης.
• Το κόμμα στοχεύει στην αναθεώρηση της γερμανικής εκπαίδευσης και της κουλτούρας μνήμης, προτάσσοντας την εθνική υπερηφάνεια έναντι της ενοχής για τα ναζιστικά εγκλήματα του παρελθόντος.
• Η άνοδος του AfD εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές φαινόμενο λαϊκιστικών κινημάτων που εκμεταλλεύονται τις αποτυχίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας και την κοινωνική δυσαρέσκεια.
• Αναλυτές επισημαίνουν ότι η έλλειψη ενοποιητικών αφηγήσεων και η αυξανόμενη ανισότητα ωθούν τους πολίτες σε ακροδεξιές ιδεολογίες, οι οποίες υπόσχονται την επιστροφή σε ένα εξιδανικευμένο και πιο προβλέψιμο παρελθόν.

Η άνοδος ενός ακροδεξιού κόμματος στη Γερμανία, της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, αντιπροσωπεύει μια διαστρέβλωση της ιστορίας, τροφοδοτούμενη από το δικό του, μερικές φορές φανταστικό όραμα του παρελθόντος. Τροφοδοτείται, λένε οι αναλυτές, από την εκτεταμένη αποξένωση από μια φιλελεύθερη, πολυπολιτισμική, ενωμένη Γερμανία, αφοσιωμένη στη μνήμη του Ολοκαυτώματος και των ναζιστικών εγκλημάτων, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times με αφορμή τα εκλογικά αποτελέσματα στο γερμανικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας.

Το AfD είναι πλέον το πιο δημοφιλές κόμμα σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, κοντά στο να κυβερνήσει ένα γερμανικό κρατίδιο για πρώτη φορά, και τα πήγε ξανά καλά σε δύο ακόμη εκλογές κρατιδίων την Κυριακή. Έχει επωφεληθεί από την οικονομική και βιομηχανική παρακμή και ένα αίσθημα ανασφάλειας, το οποίο το κόμμα αποδίδει στην εκτεταμένη μετανάστευση νέων μουσουλμάνων την τελευταία δεκαετία.

Το κόμμα ήρθε πρώτο στο μικρό ανατολικογερμανικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας και στην τρίτη θέση στο Βερολίνο, ενώ η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς τα πήγε άσχημα, κάτι που ο ίδιος χαρακτήρισε «καταστροφή». Τα αποτελέσματα θα εντείνουν τις συζητήσεις για την αντικατάσταση του αντιδημοφιλούς καγκελάριου από το κόμμα πριν από το τέλος της θητείας του.

Το AfD έχει ευδοκιμήσει σε ένα βασικό στοιχείο που συνδέει τα περισσότερα λαϊκιστικά κόμματα, ειδικά αυτά της ακροδεξιάς: τη νοσταλγία για μια κοινωνία και ένα έθνος χαμένα στον χρόνο, ακόμα κι αν υπάρχουν μόνο στη χρυσή μνήμη ή τη φαντασία.

«Ζούμε σε έναν κόσμο κατακερματισμού και αυξανόμενης ανισότητας σήμερα, που δεν έχει πλέον ενοποιητικά θέματα ή μια ενοποιητική αφήγηση», δήλωσε ο Mohamed A. El-Erian, οικονομολόγος στη Σχολή Wharton του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια.

Αυτό το αίσθημα ανασφάλειας, λένε οι αναλυτές, ωθεί πολλούς ανθρώπους να λαχταρούν τις αφηγήσεις που γνωρίζουν, ειδικά στο παρελθόν, όταν η ζωή φαινόταν απλούστερη, οι οικογενειακές δομές φαινόταν πιο καθορισμένες και τα δυτικά έθνη ήταν σε μεγάλο βαθμό χριστιανικά και λιγότερο ποικιλόμορφα.

Σε όλη την Ευρώπη, ακροδεξιοί ηγέτες έχουν παρουσιάσει αυτή την ιδέα του παρελθόντος ως προτιμότερη από το παρόν, υποβαθμίζοντας ή απορρίπτοντας άβολα γεγονότα, όπως ο Μουσολίνι στην Ιταλία, η συνεργασία με τους Ναζί, η σοβιετική κατοχή ή οι ανισότητες της Βρετανίας της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Το ακροδεξιό κόμμα της Γαλλίας, ο Εθνικός Συναγερμός, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις κρίσιμες προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους, έχει καταστήσει τη γαλλική ταυτότητα κεντρική στην ιδεολογία του, η οποία περιλαμβάνει τον έπαινο ηρώων όπως η Ζαν ντ’ Αρκ και την υποβάθμιση του καθεστώτος του Βισύ.

Η έμφαση που δίνει στις εθνικές αξίες, την αφομοίωση και τις κρατικές προτιμήσεις για τους πολίτες συμμερίζονται σε μεγάλο βαθμό και άλλα ακροδεξιά κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του Κόμματος της Ελευθερίας του Γκερτ Βίλντερς στην Ολλανδία, των Σουηδών Δημοκρατών και του κόμματος Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ.

Πίσω από σκληρές θέσεις σχετικά με τον περιορισμό της μετανάστευσης — και την απέλαση, ή «επαναπατρισμό», παράνομων μεταναστών και εγκληματιών — αυτά τα κόμματα οραματίζονται μια απειλή για τον πολιτισμό και την ταυτότητά τους. Βλέπουν τον εθνικό ή ακόμα και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό ως σε μεγάλο βαθμό λευκό και χριστιανικό, που απειλείται από την παγκοσμιοποίηση, το Ισλάμ και την αποδυνάμωση του εθνικισμού σε θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι ηγέτες του αμερικανικού κινήματος MAGA έχουν εκφράσει παρόμοιους φόβους, με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς να ανησυχεί για τον «πολιτισμικό θάνατο», τόσο στην Ευρώπη όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, και να υποστηρίζει ότι η καταγωγή σημαίνει περισσότερα από την προσήλωση σε ένα εθνικό δόγμα.

«Νομίζω ότι οι άνθρωποι των οποίων οι πρόγονοι πολέμησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο έχουν πολύ περισσότερες αξιώσεις στην Αμερική από τους ανθρώπους που λένε ότι «όποιος δεν συμφωνεί με τον “προοδευτικό φιλελευθερισμό” δεν ανήκει στη χώρα», είπε πέρυσι.

Στο πρόσφατο βιβλίο του, «Communion», ο Βανς υποστηρίζει ότι η μετατόπιση από τον «δυτικό χριστιανικό πολιτισμό» στον «κοσμικό παγκόσμιο φιλελευθερισμό» ευθύνεται για την αυξανόμενη φυλετική διαμάχη, τη διάβρωση του παραδοσιακού γάμου και τη μείωση της αύξησης του πληθυσμού.

Ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, επίσης, έχει τονίσει τον Χριστιανισμό ως «ιερή κληρονομιά, έναν άρρηκτο κρίκο μεταξύ του Παλαιού και του Νέου Κόσμου».

Η λαχτάρα για μια περήφανη ταυτότητα είναι ιδιαίτερα έντονη στην πρώην Ανατολική Γερμανία, η οποία ουσιαστικά προσαρτήθηκε με μια ειρηνική κατάληψη το 1989. Καθώς η χώρα ενοποιήθηκε, οι Δυτικογερμανοί έφτασαν ως νέα ελίτ για να διευθύνουν επιχειρήσεις ή να τις κλείσουν, και έως και το ένα τέταρτο του πληθυσμού μετακόμισε δυτικά, συμπεριλαμβανομένων πολλών νεαρών γυναικών.

Σε μια συζήτηση στη Βαϊμάρη, στη Θουριγγία, και όπου η γερμανική δημοκρατία κατέρρευσε πριν από τους Ναζί, η Άννα Βένσκε, 69 ετών, μίλησε για την ανατολικογερμανική ταυτότητα ως κάτι χαμένο.

«Ήταν περισσότερο γερμανικό», είπε. «Όχι μικρή Αμερική, όπως η Δύση».

Βασικές προσωπικότητες του AfD, όπως ο Μπιερν Χέκε, έχουν συμβάλει σε αυτόν τον επίμονο διχασμό, υποδηλώνοντας ότι οι Δυτικογερμανοί δεν είναι καν Γερμανοί πια, απλώς αποικισμένοι Αμερικανοί, δήλωσε ο Steffen Mau, κοινωνιολόγος που γεννήθηκε στην Ανατολική Γερμανία.

«Δίνουν σε ανθρώπους με σύμπλεγμα κατωτερότητας την αίσθηση ότι ήταν καλύτεροι Γερμανοί και ότι είναι αυθεντικοί, ότι είναι το μέλλον», είπε.

Πολλοί Ανατολικογερμανοί ένιωθαν ότι αντιστάθηκαν στους Σοβιετικούς, περισσότερο από ό,τι οι Δυτικογερμανοί αντιστάθηκαν στην κουλτούρα των κατακτητών τους, ιδίως των Αμερικανών. Η κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία αυτοαποκαλείται κληρονόμος της αντίστασης στον Χίτλερ, σύμφωνα με ιστορικούς, και ως εκ τούτου δεν ασπάστηκε την κουλτούρα της ενοχής που κυριάρχησε στη Δύση μετά τον πόλεμο.

Για πολλούς νέους στη Γερμανία, οι οποίοι ψηφίζουν μαζικά την άκρα αριστερά ή την άκρα δεξιά, ο πόλεμος δεν ήταν δική τους ευθύνη, και η έκκληση του AfD να αναδείξει τα εθνικά επιτεύγματα, όχι το συλλογικό έγκλημα, είναι ελκυστική.

Όπως ακριβώς ο Πρόεδρος Τραμπ έχει πιέσει τους αμερικανικούς θεσμούς να υποβαθμίσουν τη δουλεία και να αναδείξουν ήρωες όπως ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, το AfD θέλει να αναδιαμορφώσει την εκπαίδευση, τα μουσεία και τα δημόσια μέσα ενημέρωσης για να υποβαθμίσει τη γερμανική ενοχή και να δώσει έμφαση στην γερμανική υπερηφάνεια και το μεγαλείο.

«Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ», δήλωσε ο Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, αναπληρωτής πρόεδρος του κρατιδίου του AfD και εκπρόσωπος παιδείας στη Σαξονία-Άνχαλτ.

Η Γερμανία βιώνει «ένα ψυχόδραμα πάνω στην ιστορία της», δήλωσε ο Γιάσα Μουνκ, Γερμανοαμερικανός πολιτικός επιστήμονας. «Η συζήτηση για τον δεξιό λαϊκισμό είναι εν μέρει το τι πρέπει να κάνουμε με τη γερμανική ιστορία», είπε.

Το AfD, είπε, θέλει να εγκαταλείψει την κυρίαρχη «Erinnerungskultur» ή Πολιτισμό Μνήμης, σχετικά με τα εγκλήματα των Ναζί, για ένα διαφορετικό, πιο περήφανο μέλλον.

Αυτό που πραγματικά αντιπροσωπεύει η μετατόπιση από την κουλτούρα της μνήμης, δήλωσε ο Ιβάν Κράστεφ, πολιτικός επιστήμονας και αναλυτής, «είναι το τέλος του μακρού πολιτικού 20ού αιώνα». Η ευθύνη για τους Ναζί, είπε, «δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιηθεί για τη σταθεροποίηση του πολιτικού συστήματος της Γερμανίας».

Ειδικά στην Ανατολική Γερμανία, είπε, η νοσταλγία δεν αφορά τον κομμουνισμό ή το ναζιστικό καθεστώς. Αντίθετα, η νοσταλγία αφορά τον τεράστιο αριθμό ανθρώπων που εγκατέλειψαν την Ανατολή και την ήσυχη ζωή που θυμούνται όσοι έμειναν.

«Νοσταλγούν τον κόσμο που πιστεύουν ότι καταλάβαιναν, και τώρα ζουν σε έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνουν», είπε ο Κράστεφ. «Η υπερηφάνεια που ένιωθαν οι άνθρωποι για τη ζωή τους δεν τιμήθηκε, και οι άνθρωποι που στερούνται την υπερηφάνειά τους μπαίνουν πολύ εύκολα στον πειρασμό από πολιτικά κόμματα που αρχίζουν να μιλάνε για υπερηφάνεια και μεγαλείο».

Οι απόηχοι των ίδιων επιχειρημάτων ήταν σαφείς στις ομιλίες που έδωσαν στο Φόρουμ Ambrosetti στην Ιταλία ο Ζορντάν Μπαρντελά, ο βουλευτής του Εθνικού Συναγερμού της Γαλλίας, και ο Ρομπέρτο Βανάτσι, πρώην στρατηγός που ίδρυσε ένα ιταλικό πολιτικό κόμμα, το Εθνικό Μέλλον, το οποίο είναι πιο δεξιό από αυτό της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι.

Οι κεντρώοι στο ετήσιο οικονομικό φόρουμ επιτέθηκαν στους ακροδεξιούς, κατηγορώντας τους ότι κλίνουν προς τον φασισμό, και επικαλέστηκαν την τελευταία ομιλία του Φρανσουά Μιτεράν ως Γάλλου προέδρου, όταν είπε ότι στην Ευρώπη, «ο εθνικισμός είναι πόλεμος».

Η θέση των ψηφοφόρων μεταξύ αυτών των ανταγωνιστικών δυνάμεων θα δοκιμαστεί με κρίσιμες εκλογές τον επόμενο χρόνο στη Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Ισπανία, οι οποίες έχουν ισχυρά ακροδεξιά κόμματα που προσπαθούν να προωθήσουν την πολιτική προς την κατεύθυνσή τους.

Η Δύση είναι εφησυχασμένη με τη δημοκρατία και «άρχισε να τη θεωρεί δεδομένη», δήλωσε ο Ντάρον Ατσέμογλου, βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομικών και συγγραφέας του βιβλίου «Τι συνέβη στη Φιλελεύθερη Δημοκρατία;».

Η οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας και η άνοδος της λαϊκιστικής πολιτικής «οδηγούνται σε μεγάλο βαθμό από τις αποτυχίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας», είπε.

Οι δύο βασικές γραμμές αυτής της αποτυχίας, είπε, είναι οι οικονομικές — με την αυξανόμενη ανισότητα και την παραμέληση των προσπαθειών για την κατανομή του πλούτου — και η άνοδος αυτού που χαρακτήρισε ως «πολιτιστική πολιτική από πάνω προς τα κάτω», η οποία έχει αντιμετωπίσει τους λιγότερο μορφωμένους και λιγότερο προνομιούχους ψηφοφόρους και τις ανησυχίες τους με περιφρόνηση, ανοίγοντας ένα κενό που πρέπει να καλύψουν τα ακροδεξιά κόμματα.

Σε μεγάλο βαθμό, αυτό που συμβαίνει στη Γερμανία είναι ένα διεθνές φαινόμενο, σημείωσε ο Τζον Κάμπφνερ, Βρετανός αναλυτής της Γερμανίας, όπου είναι επίσης πολίτης. «Κάθε ένα από αυτά τα λαϊκιστικά κινήματα έχει τις ιδιαιτερότητές του, αλλά ακολουθεί παρόμοιες γραμμές», είπε.

«Ένας πληθυσμός που αισθάνεται ανασφαλής», είπε, «που εξισώνει την παγκοσμιοποίηση και την διεθνική ταυτότητα με την ανασφάλεια, είναι πολύ ανοιχτός σε αυτό το είδος πολιτικής ταυτότητας από την εθνικιστική συντηρητική άποψη».

Διαβάστε επίσης:

«Πρώτα παίρνουμε το Μανχάταν, μετά το Βερολίνο»: Η Αριστερά του Μαμντάνι συναντά την Ελίφ Εράλπ

Ο Τραμπ κατηγορεί μερίδα του Τύπου ότι αποτελεί «απειλή για την εθνική ασφάλεια»

Εκλογές στη Γερμανία: Χαιρέκακο σχόλιο από το Κρεμλίνο – Δεν ήθελαν να αγοράζουν φθηνό φυσικό αέριο από τη Ρωσία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.