Το ρωσικό αέριο «ψηφίζει»; Η έκρηξη της AfD και η γαλλική προειδοποίηση

Μπορεί ένας αγωγός που σταμάτησε να λειτουργεί πριν από τέσσερα χρόνια να καθορίζει ακόμη την ψήφο εκατομμυρίων Ευρωπαίων; Το αποτέλεσμα των περιφερειακών εκλογών στη Γερμανία έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα που η ευρωπαϊκή πολιτική τάξη προτιμούσε να θεωρεί λήξαν: πόσο μεγάλο είναι το πολιτικό κόστος από την απώλεια του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου και ποιος το εισπράττει εκλογικά;

Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη. Το ρωσικό αέριο δεν αποτελεί τη μοναδική, ούτε ενδεχομένως την κύρια, αιτία της ανόδου της γερμανικής Ακροδεξιάς. Συνδέεται, όμως, με μια πολύ ευρύτερη αίσθηση οικονομικής παρακμής, απώλειας ανταγωνιστικότητας και ανατροπής ενός μοντέλου ευημερίας που για δεκαετίες θεωρούνταν δεδομένο.

Στη Γαλλία, όπου η εξάρτηση από το ρωσικό αέριο ήταν μικρότερη και η πυρηνική ενέργεια προσφέρει ένα ισχυρότερο δίχτυ ασφαλείας, η επίδραση είναι περισσότερο έμμεση. Η ενεργειακή ακρίβεια, όμως, πιέζει ήδη τα νοικοκυριά, περιορίζει τις δυνατότητες του κράτους να προσφέρει στήριξη και δημιουργεί ένα προνομιακό πεδίο για τη Μαρίν Λεπέν και τον Εθνικό Συναγερμό ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027.

Η Γερμανία έχασε κάτι περισσότερο από έναν προμηθευτή

Το οικονομικό μοντέλο της μεταπολεμικής Γερμανίας στηρίχθηκε σε τρεις πυλώνες: φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία, δυναμικές εξαγωγές προς την Κίνα και αμερικανική εγγύηση ασφάλειας. Και οι τρεις βρίσκονται πλέον υπό αμφισβήτηση.

Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, περισσότερο από το μισό φυσικό αέριο που κατανάλωνε η Γερμανία προερχόταν από τη Ρωσία. Η διακοπή των ροών και η καταστροφή των αγωγών Nord Stream υποχρέωσαν το Βερολίνο να στραφεί στη Νορβηγία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και στο ακριβότερο υγροποιημένο φυσικό αέριο.

Το 2025 η Νορβηγία κάλυψε το 44% των γερμανικών εισαγωγών, ενώ το LNG αντιστοιχούσε περίπου στο 10%, με το 96% αυτής της ποσότητας να προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η βιομηχανία εξακολουθεί να καταναλώνει περίπου το 60% του φυσικού αερίου της χώρας, παρότι η συνολική κατανάλωση παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τα προ κρίσης επίπεδα, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Reuters.

Αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση δεν αποτυπώνεται μόνο στον λογαριασμό ενός νοικοκυριού. Περνά στη χημική βιομηχανία, στα λιπάσματα, στο γυαλί, στον χάλυβα, στην αυτοκινητοβιομηχανία και τελικά στην απασχόληση. Το φυσικό αέριο έγινε ο πιο χειροπιαστός συμβολισμός της αποβιομηχάνισης, ακόμη και όταν οι πραγματικές αιτίες περιλαμβάνουν επίσης τον κινεζικό ανταγωνισμό, την τεχνολογική υστέρηση, τη γραφειοκρατία και χρόνια χαμηλών επενδύσεων.

Η νέα ενεργειακή αναταραχή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κλίμα. Οι ευρωπαϊκές αποθήκες βρίσκονται περίπου στο 69% της χωρητικότητάς τους, έναντι μέσου όρου 85% για την εποχή, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί περισσότερο από 140% σε ετήσια βάση. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι οι αυξήσεις περνούν πλέον στον πληθωρισμό πολύ ταχύτερα, μέσα σε έναν έως τρεις μήνες στις περισσότερες χώρες.

Η σημερινή έκρηξη των τιμών οφείλεται κυρίως στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, στις δυσκολίες εφοδιασμού LNG και στα χαμηλά αποθέματα. Πολιτικά, όμως, ενισχύει το επιχείρημα ότι η Ευρώπη αντάλλαξε τη ρωσική εξάρτηση με μια ακριβότερη και πιο ευάλωτη εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές LNG και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Γιατί το Μεκλεμβούργο ήταν το ιδανικό έδαφος για την AfD

Η εκλογική νίκη της AfD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, με ποσοστό περίπου 38%, δεν σημειώθηκε σε μια τυχαία περιοχή. Στο Λούμπμιν καταλήγουν οι αγωγοί Nord Stream, ενώ η κρατιδιακή κυβέρνηση είχε υποστηρίξει επί χρόνια την κατασκευή και λειτουργία του Nord Stream 2.

Για ένα μέρος της τοπικής κοινωνίας, επομένως, το ρωσικό αέριο δεν αποτελεί αφηρημένη γεωπολιτική συζήτηση. Είναι συνδεδεμένο με επενδύσεις, θέσεις εργασίας, προσδοκίες ανάπτυξης και με την αίσθηση ότι η ανατολική Γερμανία μπορούσε να λειτουργήσει ως οικονομική γέφυρα ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δυτική Ευρώπη.

Η AfD αξιοποίησε ακριβώς αυτή τη μνήμη. Στο πρόγραμμά της ζήτησε επαναλειτουργία των Nord Stream, άρση των ενεργειακών κυρώσεων, επιστροφή στην πυρηνική ενέργεια και κατάργηση της φορολόγησης του διοξειδίου του άνθρακα. Παράλληλα, στελέχη της προετοιμάζουν, σύμφωνα με το Reuters, συνάντηση με τον ειδικό οικονομικό απεσταλμένο του Βλαντίμιρ Πούτιν, Κίριλ Ντμίτριεφ, με αντικείμενο την πιθανή επαναφορά των ρωσικών ενεργειακών ροών.

Το Κρεμλίνο έσπευσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως απόδειξη ότι οι Γερμανοί τιμωρούν το Βερολίνο επειδή εγκατέλειψε το φθηνό ρωσικό αέριο. Πρόκειται για μια εξήγηση που εξυπηρετεί εμφανώς τη Μόσχα και αποσιωπά τον τρόπο με τον οποίο η Ρωσία χρησιμοποίησε επί χρόνια την ενέργεια ως εργαλείο πολιτικής επιρροής και πίεσης.

Η ερμηνεία του αποτελέσματος αποκλειστικά μέσα από το φυσικό αέριο θα ήταν, άλλωστε, απλουστευτική. Η μετανάστευση, η ανασφάλεια, η δημογραφική συρρίκνωση, η δυσπιστία απέναντι στις ελίτ του Βερολίνου, η ιδιαίτερη ιστορική σχέση της πρώην Ανατολικής Γερμανίας με τη Ρωσία και η απογοήτευση από τον Φρίντριχ Μερτς διαμόρφωσαν ένα πολύ ευρύτερο εκλογικό ρεύμα.

Η περίπτωση του Βερολίνου αποδεικνύει ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν οδηγεί αυτομάτως προς την Ακροδεξιά. Στην πρωτεύουσα, η Αριστερά κέρδισε με 25,3%, εστιάζοντας στη στεγαστική κρίση, στα ενοίκια και στην προστασία των νοικοκυριών. Οι ίδιες οικονομικές πιέσεις μπορούν, συνεπώς, να μετατραπούν είτε σε εθνικιστική ψήφο είτε σε αριστερή κοινωνική αμφισβήτηση, ανάλογα με το ποιος προσφέρει την πιο πειστική πολιτική διέξοδο.

Η ουσία είναι ότι το ρωσικό αέριο λειτουργεί ως επιταχυντής και ως σύμβολο, όχι ως μοναδική αιτία. Συμπυκνώνει την ανάμνηση μιας εποχής φθηνότερης ενέργειας, σταθερότερων βιομηχανικών θέσεων εργασίας και μεγαλύτερης οικονομικής αυτοπεποίθησης.

Ταυτόχρονα, η υπόσχεση ότι η επαναφορά των ρωσικών ροών θα αποκαταστήσει αυτομάτως εκείνη την εποχή είναι εξαιρετικά αμφίβολη. Οι αγωγοί έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές, η Ευρώπη έχει επιβάλει κυρώσεις, οι ενεργειακές υποδομές έχουν αλλάξει και η Μόσχα δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως εμπορικός εταίρος χωρίς γεωπολιτικό κόστος.

Η Γαλλία είναι περισσότερο προστατευμένη, αλλά όχι άτρωτη

Στη Γαλλία, η σχέση ανάμεσα στο ρωσικό αέριο και στην κάλπη είναι διαφορετική. Περίπου το 70% της ηλεκτροπαραγωγής προέρχεται από την πυρηνική ενέργεια, γεγονός που περιορίζει τη σημασία του φυσικού αερίου στο ηλεκτρικό σύστημα. Επιπλέον, η κατανάλωση αερίου είχε μειωθεί από 474 TWh το 2021 σε 361 TWh το 2024, καθώς ανέκαμψαν η πυρηνική και η υδροηλεκτρική παραγωγή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Γαλλία αποκόπηκε πλήρως από τη Ρωσία. Το 2024 περίπου το 34% του LNG που έφθασε στα γαλλικά λιμάνια ήταν ρωσικό, αν και μέρος του επανεξήχθη και δεν καταναλώθηκε στη χώρα.

Η πραγματική εκλογική απειλή για τη γαλλική κυβέρνηση βρίσκεται αλλού: στον συνδυασμό ενεργειακής ακρίβειας, δημοσιονομικής στενότητας και κοινωνικής μνήμης. Η Γαλλία δαπάνησε περίπου 36 δισ. ευρώ για την ενεργειακή «ασπίδα» της περιόδου 2021-2022, αλλά σήμερα δεν διαθέτει τα ίδια περιθώρια. Με το έλλειμμα σε υψηλά επίπεδα και την κυβέρνηση να αναζητεί εξοικονομήσεις 54 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2027, μια νέα γενικευμένη επιδότηση θα ήταν δημοσιονομικά και πολιτικά δυσκολότερη.

Για μια χώρα που γνώρισε την εξέγερση των «Κίτρινων Γιλέκων» εξαιτίας ενός φόρου στα καύσιμα, η άνοδος της τιμής της ενέργειας μπορεί να γίνει εκρηκτική. Η Μαρίν Λεπέν δεν χρειάζεται, μάλιστα, να εμφανιστεί ως ανοιχτή υποστηρίκτρια της επιστροφής στο ρωσικό αέριο. Αρκεί να συνδέσει την ακρίβεια με τις κυρώσεις, τις Βρυξέλλες, την «πράσινη γραφειοκρατία» και την απώλεια της γαλλικής ενεργειακής κυριαρχίας.

Ο Εθνικός Συναγερμός επιδιώκει ταυτόχρονα να απομακρυνθεί από το φιλορωσικό παρελθόν του. Η Λεπέν και ο Ζορντάν Μπαρντελά κατηγόρησαν πρόσφατα τη Μόσχα για προσπάθειες εκφοβισμού και αποσταθεροποίησης, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Κρεμλίνου. Η μετατόπιση δεν ακυρώνει τις παλαιότερες θέσεις της Λεπέν εναντίον των ενεργειακών κυρώσεων, δείχνει όμως ότι το κόμμα της αντιλαμβάνεται πλέον τη στενή ταύτιση με τον Πούτιν ως εκλογικό βάρος.

Η ενεργειακή κρίση μπορεί, παρ’ όλα αυτά, να λειτουργήσει υπέρ της. Οι τελευταίες μετρήσεις δίνουν στη Λεπέν 33% έως 36% στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2027, με σαφή απόσταση από τους περισσότερους αντιπάλους της. Η ίδια εμφανίζεται ανταγωνιστική ή νικήτρια και στον δεύτερο γύρο, αν και οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν πρόβλεψη του τελικού αποτελέσματος.

Η Γαλλία, λοιπόν, είναι λιγότερο εκτεθειμένη από τη Γερμανία στο άμεσο σοκ της απώλειας του ρωσικού αερίου. Είναι όμως εξαιρετικά ευάλωτη στην πολιτική μετάφραση της ενεργειακής ακρίβειας σε οργή για την αγοραστική δύναμη, τους φόρους και τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις.

Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι το ρωσικό αέριο δεν «ψηφίζει» από μόνο του. Ψηφίζουν οι εργαζόμενοι που φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους, οι κάτοικοι της περιφέρειας που δεν μπορούν να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, τα νοικοκυριά που βλέπουν το εισόδημά τους να συρρικνώνεται και οι πολίτες που θεωρούν ότι οι κυβερνήσεις τούς ζήτησαν να πληρώσουν μια γεωπολιτική επιλογή χωρίς να τους προσφέρουν ένα πειστικό οικονομικό αντάλλαγμα.

Στη Γερμανία η επίδραση είναι ήδη ισχυρή, ιδιαίτερα στις ανατολικές και βιομηχανικές περιοχές. Στη Γαλλία παραμένει περισσότερο έμμεση, αλλά μπορεί να γίνει αποφασιστική εάν ο δύσκολος ενεργειακός χειμώνας συναντήσει τη λιτότητα και τη συσσωρευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια. Σε αυτή την περίπτωση, η Λεπέν δεν θα χρειαστεί να υποσχεθεί επιστροφή στη Gazprom. Θα της αρκεί να πείσει ότι η σημερινή Ευρώπη κοστίζει περισσότερο από όσο προστατεύει.

Διαβάστε επίσης:

Πρόστιμο 403 εκατ. ευρώ στην Google από την Ιρλανδία για παραβιάσεις απορρήτου

Σε δίκη με κατηγορίες για αθέμιτη άσκηση επιρροής και υπεξαίρεση η σύζυγος του Πέδρο Σάντσεθ

Πυρ και μανία το Κίεβο για την άρση κυρώσεων σε Ρώσους ολιγάρχες από την ΕΕ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.