Η άνοδος της ακροδεξιάς στη Γερμανία

Φέτος τον Σεπτέμβρη, η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» ή AfD πήρε την πρώτη θέση στις εκλογές στα ομόσπονδα κρατίδια του Sachsen-Anhalt και του Mecklenburg-Vorpommern. Δύο χρόνια νωρίτερα είχε κερδίσει και τις εκλογές στο Thüringen.

Είναι άραγε σύμπτωση που και τα τρία αυτά κρατίδια βρίσκονται στην πρώην Ανατολική Γερμανία; Ή μήπως είναι η νέα τάση, που μετά την Λεπέν, τη Μελόνι και τον Όρμπαν, εμφανίζεται σε ακόμη μια χώρα; Μια αναδρομή στις τελευταίες δεκαετίες ίσως δώσει κάποιες απαντήσεις.

Κατ’ αρχάς, η Γερμανία δεν είναι μια χώρα οικονομικά ομοιόμορφη. Ο χωρισμός σε ομόσπονδα κρατίδια με τοπικές κυβερνήσεις θυμίζει αρκετά την αυστραλιανή δομή. Όπως εδώ η WA νιώθει πως συνεισφέρει περισσότερο από άλλες πολιτείες στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, το ίδιο συμβαίνει και στη Γερμανία. Η εντονότερη οικονομική ανισότητα, όμως, παρατηρείται μεταξύ της Δυτικής και της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

Η πτώση του ανατολικού μπλοκ προκάλεσε τη διάλυση της ΕΣΣΔ, της Τσεχοσλοβακίας και της Γιουγκοσλαβίας, και τη δημιουργία της μεγάλης Γερμανίας. Για να γίνει αυτό ειρηνικά, ο Helmut Kohl χρειάστηκε να εγγυηθεί στην Πολωνία πως δεν έχει εδαφικές διεκδικήσεις επί των συνόρων που διαμορφώθηκαν μετά τη συνθήκη του Potsdam το 1945, πριν οι Σοβιετικοί δώσουν τη συγκατάθεση τους και απομακρύνουν το στρατό τους από τα σύνορα. Η αναίμακτη μετάβαση στην καπιταλιστική Δύση έφερε αρχικά την ευφορία για τα αγαθά της ελευθερίας και της δημοκρατίας, γρήγορα όμως ακολούθησε η οικονομική ισοπέδωση.

Από τα πρώτα μέτρα που πάρθηκαν ήταν η μετατροπή του Ανατολικογερμανικού μάρκου σε Δυτικό σε αναλογία 1:1. Οι μισθοί αυξήθηκαν ονομαστικά σε μια προσπάθεια να συγκλίνουν με αυτούς των Δυτικών, κάτι που προκάλεσε αύξηση των τιμών κατά 300-400%, κάτι που δεν ήταν βιώσιμο. Οι Ανατολικές επιχειρήσεις έχασαν τους εξαγωγικούς προορισμούς στις χώρες της Κομεκόν που προηγούμενα πλήρωναν χαμηλές τιμές σε ρούβλια, δεν είχαν την τεχνογνωσία και το χρόνο να αναπτύξουν νέες αγορές, ενώ παράλληλα η εσωτερική ζήτηση έπεσε κατακόρυφα, μιας και οι Ανατολικοί “διψούσαν” για δυτικά προϊόντα. Το αποτέλεσμα ήταν ο πρωτογενής και ο δευτερογενής τομέας να φτάσουν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.

Τη λύση ήρθε να δώσει η Treuhand, ένας κρατικός μηχανισμός που ιδρύθηκε το 1990 στη Δύση, με σκοπό να διαχειριστεί 8.000-10.000 κρατικές επιχειρήσεις με πάνω από 4 εκατομμύρια εργαζόμενους. Το 1994 αυτές οι εταιρείες είτε είχαν πουληθεί σε επενδυτές με ύποπτα χαμηλό αντίτιμο, είτε είχαν αναδιαρθρωθεί, ενώ οι περισσότερες έκλεισαν και ο εξοπλισμός τους έγινε παλιοσίδερα. Η ανεργία στο Ανατολικό τμήμα εκτοξεύτηκε και η κατανάλωση βυθίστηκε. Οι Δυτικοί στήριξαν όσο μπορούσαν, και μέσω “εισφοράς αλληλεγγύης” που πλήρωσαν ως φορολογούμενοι, αλλά και με κρατικές δαπάνες. Προφανώς, όμως, οι επιδοματικές πολιτικές δεν είναι ούτε για όλους, ούτε για πάντα.

Ο επικεφαλής της Treuhand, Detlev Rohwedder, δολοφονήθηκε το 1991, πιθανώς από την Φράξια Κόκκινος Στρατός (RAF). Στην Ανατολή άρχισαν να κάνουν την εμφάνιση τους κινήματα διαμαρτυρίας, αλλά την περισσότερη φασαρία έκαναν οργανωμένες ομάδες αντικοινωνικών στοιχείων, νεοναζί, skinheads και απολίτικων μονάδων. Με τις ιδέες του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού στο χρονοντούλαπο, η τύχη της οικονομίας αφέθηκε στους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλδημοκράτες της Δύσης, που στο μεταξύ είχαν δώσει καίριες θέσεις σε πρώην πράκτορες της Στάζι, που ήξεραν ποια νήματα να κινήσουν.

Γιατί, όμως, ενώ η ακροδεξιά είναι σε ανοδική πορεία εδώ και καιρό, εμφανίστηκε στους τίτλους των ειδήσεων τώρα; Ας δούμε κάποιους παράγοντες:

1. Αποβιομηχάνιση. Όχι, βέβαια, όπως την εννοούμε στην Ελλάδα, αλλά για τα γερμανικά δεδομένα το πρόβλημα είναι μεγάλο. Η χώρα υποχωρεί στο παγκόσμιο εμπόριο, κυρίως γιατί τη δεκαετία του 2010 η Γερμανία και η Ευρωζώνη επικεντρώθηκαν στον στόχο των μηδενικών ελλειμμάτων και του χαμηλού πληθωρισμού. Η απο-επένδυση, η πτώση της ζήτησης στον ευρωπαϊκό νότο και η ανακύκλωση κεφαλαίων μέσω του χρηματιστηρίου (αγορά ιδίων μετοχών για την εικονική αύξηση της τιμής τους), έφερε παραγωγική στασιμότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αυτοκινητοβιομηχανία. Η Volkswagen έβγαλε στο εξωτερικό όσο περισσότερες μονάδες παραγωγής μπορούσε και αυτή τη στιγμή έχει 136 εργοστάσια σε τέσσερις ηπείρους. Πρόσφατα ανακοίνωσε ότι θα κλείσει τέσσερα από αυτά, συμπτωματικά όλα στη Γερμανία, απολύοντας 60.000 εργαζόμενους. Την ίδια περίοδο, οι ΗΠΑ και η Κίνα έκαναν άλματα στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, στην τεχνητή νοημοσύνη, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στα φωτοβολταϊκά.
2. Κόστος ενέργειας. Πριν το 2022 η Γερμανία αγόραζε ρωσικό αέριο στα 34 cents το κυβικό. Μετά το εμπάργκο στη Ρωσία, άρχισε να εισάγει από τις ΗΠΑ στα 2,50 έως 3 ευρώ το κυβικό. Το κόστος μπορεί να έχει τώρα εξομαλυνθεί, έπρεπε όμως πρώτα να δαπανηθούν τεράστια κεφάλαια για να φτιαχτούν λιμάνια και κατάλληλες εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να υποδεχθούν το αέριο σε υγρή μορφή (LNG) και όχι σε αέρια, όπως αυτό που ερχόταν ως τότε με αγωγούς. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να καταλάβει την επιβάρυνση στην οικονομία και στα νοικοκυριά.
3. Νέες επενδύσεις. Για να καλύψει τις απώλειες από την αυτοκινητοβιομηχανία, η κυβέρνηση στρέφεται στη δημιουργία βιομηχανιών κατασκευής οπλικών συστημάτων και αρμάτων. Η επίσημη δικαιολογία είναι πως η χώρα πρέπει να θωρακιστεί από τη ρωσική επιθετικότητα. Πραγματικά, δεν βρίσκω τις λέξεις να περιγράψω την απέχθεια που νιώθει ο μέσος Γερμανός στην ιδέα του “να φτιάξουμε τανκς να μπούμε στη Ρωσία”.
4. Λίγο πιο πίσω, στην οικονομική κρίση του 2008, οι Γερμανοί φορολογούμενοι κλήθηκαν να στηρίξουν τα πακέτα διάσωσης των γερμανικών και των γαλλικών τραπεζών. Επειδή, όμως, η κυβέρνησή τους δεν μπορούσε να τους πει ανοιχτά ότι τα κέρδη είναι των τραπεζών ενώ η χασούρα των φορολογούμενων, αποφασίστηκε τα χρήματα να περάσουν για μια νύχτα από την Ελλάδα, με τη μέθοδο της παραδειγματικής «διάσωσης» μιας χώρας που θα έβαζε το χρέος της σε βρετανικό δίκαιο.

Για τους Γερμανούς, το παραμύθι είχε πολλούς δράκους. Πρώτα έφταιγε ο κομμουνισμός, μετά η ελεύθερη αγορά, μετά οι χώρες γνωστές ως «γουρούνια», μετά οι Έλληνες που ζούσαν πάνω από τις δυνατότητές τους, και τώρα ο κακός Ρώσος. Απ’ ότι φάνηκε, κάποια στιγμή συνειδητοποίησαν ότι ο δράκος δεν ήταν αυτός που νόμιζαν.

Είναι πραγματικά κρίμα που αρκετές χώρες της Ευρώπης κυλάνε σε ακροδεξιές και ρατσιστικές πολιτικές. Σε ό,τι μας αφορά, δεν ήταν τυχαίο ότι η ίδρυση του DiEM25, πρόδρομου του ΜέΡΑ25, ανακοινώθηκε το 2016 στην Volksbühne του Βερολίνου. Ούτε είναι τυχαίο ότι στη Γερμανία δραστηριοποιείται και το ΜέΡΑ25 Γερμανίας, που συμμετείχε στις τελευταίες Ευρωεκλογές.

Κλείνω με μια ρήση του Αριστοτέλη, που ταιριάζει και εδώ, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις: «Αν θέλεις να δεις ποιος ή τι κρύβεται από πίσω, follow the money».

*Αναπληρωτής συντονιστής τομέα Αποδήμων ΜέΡΑ25

Διαβάστε επίσης:

Πώς το κράτος θησαυρίζει από την ακρίβεια την ώρα που ο κόσμος ψάχνει τα φθηνότερα μακαρόνια

Ώρα να το πάρουν αλλιώς

Φεστιβάλ ΚΝΕ – Οδηγητή, το μεγάλο αγωνιστικό ραντεβού της νεολαίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.