«Τριπλό deal» για καλώδιο, S-400 και F-35: Το μυστικό παζάρι της Ανατολικής Μεσογείου – Όλοι θα κάνουν μια υποχώρηση για να πουν ότι κέρδισαν

Αν κάποιος έδινε στον John le Carré τρία υλικά: ένα ενεργειακό καλώδιο που διασχίζει μια γεωπολιτικά ναρκοθετημένη θάλασσα, τους ρωσικούς S-400 που πρέπει με κάποιο τρόπο να εξαφανιστούν από την Τουρκία και μια πιθανή επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35, θα μπορούσε να βγει ένα σενάριο διπλωματικού θρίλερ. Στην πραγματικότητα, όμως, ίσως να μη χρειάζεται καν η φαντασία ενός μυθιστοριογράφου αλλά τα πραγματικά δεδομένα.

Τις τελευταίες ημέρες δύο φαινομενικά άσχετες εξελίξεις εμφανίστηκαν σχεδόν ταυτόχρονα μέσω διαρροών: από τη μία, η συζήτηση για έναν «περιορισμένο ανασχεδιασμό» της διαδρομής του καλωδίου Great Sea Interconnector, ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες τουρκικής αντίδρασης. Και την ίδια στιγμή, η κινητικότητα γύρω από μια πιθανή λύση στο πρόβλημα των S-400, που αποτελεί το βασικό εμπόδιο για την επιστροφή της Τουρκίας στα F-35.

Μπορεί να είναι απλώς σύμπτωση. Μπορεί όμως να είναι και κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: το δημόσιο ίχνος μιας μυστικής διπλωματίας που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μήνες. Ιστορικά, άλλωστε, οι μεγάλες γεωπολιτικές συμφωνίες σπάνια αρχίζουν όταν οι ηγέτες εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες. Συνήθως προηγούνται μήνες παρασκηνιακών επαφών, «τεχνικών» λύσεων και διαρροών που μετρούν αντιδράσεις. Και στην προκειμένη περίπτωση υπάρχει ένας ακόμη λόγος για να κοιτάξει κανείς λίγο πιο προσεκτικά.

Το ένα θέμα αφορά την Ελλάδα, την Κύπρο, την Τουρκία και ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό project που προβλέπεται να φτάσει μέχρι το Ισραήλ. Το άλλο αφορά την Τουρκία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και ένα από τα πιο προηγμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Και κάπου στη μέση βρίσκεται το Ισραήλ, ενεργειακά συνδεδεμένο με το πρώτο και στρατηγικά άμεσα ενδιαφερόμενο για το δεύτερο.

Πρόκειται για δύο διαφορετικές γεωστρατηγικές ιστορίες που μετά από τόνους μελάνης, όπως λέγαμε παλιά και «αιώνες» τηλεοπτικού χρόνου, έτυχε να εμφανιστούν την ίδια στιγμή. Η υπόθεση ενός «διπλού ή τριπλού deal», εάν υπάρχει , προϋποθέτει  ότι δεν θα χρειάζεται να βρεθεί ένας νικητής και ένας ηττημένος. Θα είναι να βρεθεί ένας τρόπος ώστε η Ελλάδα να πάρει το καλώδιο, η Τουρκία να βρει τον δρόμο προς τα F-35, οι ΗΠΑ να λύσουν τον γόρδιο δεσμό των S-400 και το Ισραήλ να μην αισθανθεί ότι η νέα ισορροπία λειτουργεί εις βάρος της. Και τότε η πραγματική ιστορία δεν θα είναι αυτή που θα ανακοινωθεί.

Οι κινήσεις των βασικών παικτών

Στην Αθήνα εξετάζονται επιλογές για την πορεία του Great Sea Interconnector, του καλωδίου που συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο και σε επόμενο στάδιο προβλέπεται να επεκταθεί προς το Ισραήλ. Η συζήτηση αφορά ακόμη και έναν περιορισμένο ανασχεδιασμό της χάραξης, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος τουρκικής αντίδρασης. Η γαλλική συμμετοχή στο project, μετά την απόκτηση του 66% της εταιρείας GSI από τη Meridiam, προσθέτει πλέον και ένα σημαντικό γαλλικό διπλωματικό βάρος στην εξίσωση.

Την ίδια στιγμή, από την άλλη πλευρά του Αιγαίου, η Άγκυρα δηλώνει ότι αναζητεί με την Ουάσιγκτον «δημιουργικές λύσεις» για το πρόβλημα των S-400. Η μεταφορά των ρωσικών συστημάτων σε τρίτη χώρα έχει ήδη εμφανιστεί ως μία από τις λύσεις που εξετάζονται, ενώ αμερικανικές και τουρκικές επαφές έχουν ανοίξει ξανά τη συζήτηση για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Υπάρχει όμως μια εντυπωσιακή χρονική σύμπτωση. Από τη μία, η Ελλάδα φαίνεται να αναζητά έναν τρόπο ώστε ένα στρατηγικό ενεργειακό έργο να προχωρήσει χωρίς να μετατραπεί ξανά σε ελληνοτουρκική κρίση. Από την άλλη, η Τουρκία αναζητά έναν τρόπο να απαλλαγεί από το βασικό εμπόδιο που την κρατά έξω από το πρόγραμμα των F-35. Και στις δύο περιπτώσεις, το ζητούμενο είναι περίπου το ίδιο: Να γίνει μια υποχώρηση χωρίς να ονομαστεί υποχώρηση.

Το «παράξενο» σημείο της εξίσωσης

Το GSI δεν είναι ένα απλό ενεργειακό έργο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση το χαρακτηρίζει στρατηγική ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και, σε επόμενο στάδιο, Ισραήλ. Το τμήμα Κρήτη- Κύπρος έχει μήκος περίπου 898 χιλιόμετρα και έχει λάβει σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Στόχος είναι να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου και να δημιουργηθεί ένας νέος διάδρομος ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό και η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει το project ως ένα ουδέτερο τεχνικό έργο.

Η Άγκυρα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι δεν αποδέχεται την πόντιση του καλωδίου χωρίς προηγούμενο συντονισμό με την Τουρκία, επικαλούμενη τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της στην περιοχή, για να μπορέσει να έχει «λόγο» σε ευρωπαϊκής φύσεως θέματα. Η Αθήνα, από την άλλη, επιμένει στη δική της νομική θέση και στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Επομένως και η συζήτηση (όπως παρουσιάζεται) για τη νέα χάραξη δεν είναι απλώς θέμα μηχανικού, αλλά μάλλον γεωπολιτική διαχείριση ρίσκου. Και ακριβώς την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, βρίσκεται ένα εξίσου μεγάλο γεωπολιτικό παζάρι.

S-400 έξω, F-35 μέσα;

Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά των ρωσικών S-400. Η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να συνδέει την παρουσία των S-400 με το εμπόδιο στην παράδοση των F-35. Τον Ιούλιο, μάλιστα, το State Department ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν πληρούσε ακόμη τις νομικές προϋποθέσεις για να επιστρέψει στο πρόγραμμα.

Ωστόσο, από τότε το θέμα έχει κινηθεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι θέλει να αρθούν οι κυρώσεις σε βάρος της Τουρκίας και έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο πώλησης F-35. Παράλληλα, δημοσιεύματα έχουν αναφέρει ως πιθανή λύση τη μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα. Η Άγκυρα, από την πλευρά της, δηλώνει πλέον ότι υπάρχει πολιτική βούληση για λύση.

Το νέο στοιχείο στην σκακέρα, μετά και τις συνεχιζόμενες δηλώσεις του αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, είναι: «Πώς μπορεί να φύγει το εμπόδιο που εμποδίζει την Τουρκία να πάρει F-35;». Και η απάντηση που συζητείται είναι: οι S-400 να φύγουν από την Τουρκία, με πρώτο ξεταζόμενο σταθμό τα Εμιράτα.

Ο παράγων Ισραήλ

Tο Ισραήλ δεν είναι απλώς ένας τρίτος θεατής. Ο GSI σχεδιάζεται ως ενεργειακή διασύνδεση Ελλάδας –Κύπρου -Ισραήλ. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει το project ως σύνδεση των τριών χωρών, με το σκέλος Ελλάδας–Κύπρου να προηγείται και την επέκταση προς το Ισραήλ να ακολουθεί. Άρα, όσο περισσότερο προχωρά το καλώδιο, τόσο περισσότερο αποκτά χαρακτηριστικά τριμερούς στρατηγικής υποδομής.

Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ έχει καταστήσει σαφή την αντίθεσή του στην πώληση F-35 στην Τουρκία. Ισραηλινός υφυπουργός Εξωτερικών είχε δηλώσει ότι η χώρα ανησυχεί για τη μεταφορά προηγμένης τεχνολογίας στην Άγκυρα, ενώ ισραηλινές αντιδράσεις καταγράφηκαν και μετά τις αμερικανικές κινήσεις για πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα. Με άλλα λόγια, το Ισραήλ έχει δύο διαφορετικά συμφέροντα να παρακολουθεί την ίδια εξέλιξη.

Στο ενεργειακό σκέλος, θέλει να παραμείνει μέσα στη νέα αρχιτεκτονική διασύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου. Στο αμυντικό σκέλος, δεν θέλει να δει μια Τουρκία που, μετά την απομάκρυνση των S-400, θα αποκτήσει ξανά πρόσβαση σε ένα από τα πλέον προηγμένα αεροσκάφη του δυτικού οπλοστασίου.

Και αυτό δημιουργεί μια παράδοξη γεωπολιτική εικόνα. Το ίδιο project που ενισχύει τη στρατηγική σύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ μπορεί να βρίσκεται την ίδια στιγμή σε μια διαδικασία προσαρμογής ώστε να μειωθεί η τουρκική αντίδραση. Και η ίδια Τουρκία που αποτελεί παράγοντα πίεσης για το ενεργειακό project μπορεί, εφόσον λύσει το θέμα των S-400, να βρεθεί ξανά μπροστά στην πόρτα των F-35.

Μπορεί να είναι όλα αυτά ένα διπλό ή τριπλό  deal στην Ανατολική Μεσόγειο;

Προς το παρόν, όχι κάτι που μπορούμε να υποστηρίζεται επίσημα, αλλά μπορεί να είναι η αρχή ενός μεγαλύτερου πακέτου αποκλιμάκωσης. Ένα πακέτο στο οποίο κανείς δεν θα χρειαστεί να υπογράψει ότι «υποχώρησε».

• Η Ελλάδα μπορεί να πει ότι προσάρμοσε τεχνικά τη χάραξη για να προστατεύσει ένα ευρωπαϊκό έργο.
• Η Τουρκία μπορεί να πει ότι βρήκε λύση για ένα παλιό πρόβλημα με τις ΗΠΑ χωρίς να εγκαταλείψει τη στρατηγική της.
• Οι ΗΠΑ μπορούν να πουν ότι αποκαθιστούν μια σχέση με έναν κρίσιμο σύμμαχο του ΝΑΤΟ, αφού προηγουμένως επιλύθηκε το ζήτημα των S-400.
• Η Γαλλία μπορεί να εμφανιστεί ως ο ευρωπαϊκός παράγοντας που έβαλε πολιτικό και επενδυτικό βάρος πίσω από το GSI.

Και το Ισραήλ;

Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ερωτηματικό. Μια Τουρκία χωρίς S-400 αλλά με F-35 θα είναι διαφορετικός στρατιωτικός παίκτης από τη σημερινή Τουρκία. Και το Ισραήλ έχει ήδη δείξει ότι δεν αντιμετωπίζει αυτή την προοπτική ως μια απλή εμπορική συμφωνία όπλων, αλλά βρίσκεται κάθετα απέναντι.

Ταυτόχρονα, ένα GSI που θα προχωρήσει από την Κρήτη στην Κύπρο και στη συνέχεια προς το Ισραήλ θα δημιουργεί μια διαφορετική ενεργειακή πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν η Αθήνα και η Άγκυρα μπορούν να βρουν έναν συμβιβασμό. Το ερώτημα είναι αν Ουάσιγκτον, Παρίσι και Ιερουσαλήμ μπορούν να χωρέσουν στον ίδιο συμβιβασμό. Και κυρίως, αν υπάρχει ένας τρόπος ώστε όλοι να πάρουν κάτι:

• Η Ελλάδα να πάρει το καλώδιο χωρίς «καυγάδες».
• Η Τουρκία να λύσει το αδιέξοδο των S-400, παίρνοντας και F-35.
• Οι ΗΠΑ να ξαναφέρουν την Άγκυρα πιο κοντά στο δυτικό αμυντικό σύστημα.
• Η Γαλλία να διασφαλίσει το επενδυτικό της στοίχημα στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Και το Ισραήλ να εξασφαλίσει ότι καμία από αυτές τις εξελίξεις δεν θα ανατρέψει τη δική του στρατηγική ισορροπία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ήδη ένα τέτοιο deal. Όμως κάποια πράγματα «φωνάζουν». Και στην Ανατολική Μεσόγειο, μερικές φορές η πιο ενδιαφέρουσα είδηση δεν είναι αυτή που ανακοινώνεται, αλλά αυτή που διαρρέει ταυτόχρονα με μια άλλη.

Διαβάστε επίσης:

«Καρφιά» Γιώργου Βλάχου κατά ΝΔ σε ερώτηση για τους συνεπείς δανειολήπτες: «Να ξαναβρούμε την επαφή με τα ευρύτερα κοινωνικά ακροατήρια»

Κουφονικολάκου σε Μαρινάκη: «Να τελειώσει η πλάκα για το χειρότερο μνημόνιο, το 41 είναι μεγαλύτερο από το 7»

Κεραμέως για επίδομα ανεργίας: «Το θέμα είναι λήξαν» – Χρηστίδης: «Το έχετε μετατρέψει σε εσωκομματικό ξεκαθάρισμα λογαριασμών» 

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.