Η Bild και το κόμπλεξ με την Ελλάδα: 16 χρόνια ανοησίας και πρόκλησης – Από τους «χρεοκοπημένους Έλληνες» στους «ποδοσφαιρικούς νάνους»

Ο αποψινός ποδοσφαιρικός αγώνας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Γερμανία έχει και μία πλευρά που επεκτείνεται πολύ πέρα από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου. Για την ακρίβεια φτάνει στο πώς αντιμετωπίζουν κάποιοι Γερμανοί – αυτοί που βαυκαλίζονται και αυτοϊκανοποιούνται από τα δημοσιεύματα της Bild. Και είναι ένα θέμα το πώς θα υποδεχθούν το όποιο αποτέλεσμα οι υπεύθυνοι της «κίτρινης» φυλλάδας, βγάζοντας για άλλη μία φορά χολή ή και αλαζονεία. Χολή και αλαζονεία που δεν αφορά μόνο στο ποδόσφαιρο, αλλά γενικότερα στο πώς αντιμετωπίζουν τους Έλληνες.

Βλέπετε, την τελευταία φορά που πήραν αφορμή για να επιδοθούν σε ένα ακόμα γραφικό, ου μην και θλιβερό ξέσπασμα, ήταν μόλις προ ημερών, όταν η Εθνική Ελλάδας νίκησε με 1-0 την αντίστοιχη της Γερμανίας μέσα στο Άουγκσμπουργκ. Θα μπορούσε να είναι μια απολύτως φυσιολογική ποδοσφαιρική είδηση: η Ελλάδα έπαιξε, νίκησε, η Γερμανία έχασε και ο Γιούργκεν Κλοπ είδε το πρώτο εντός έδρας παιχνίδι του στον γερμανικό πάγκο να μην εξελίσσεται όπως θα ήθελε.

Μόνο που για τη Bild η απλή περιγραφή των γεγονότων θα ήταν μάλλον υπερβολικά βαρετή. Έτσι, η Εθνική Ελλάδας μετατράπηκε στον τίτλο της σε «Fußball-Zwerg», δηλαδή σε «ποδοσφαιρικό νάνο», ο οποίος είχε το θράσος να «φρενάρει» τον Κλοπ.

Η ειρωνεία είναι σχεδόν έτοιμη από μόνη της και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια: ο «ποδοσφαιρικός νάνος» πήγε στη Γερμανία και νίκησε τον γίγαντα μέσα στο σπίτι του. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι στο ίδιο δημοσίευμα η ίδια η Bild αναγκάζεται να υπενθυμίσει πως ο Κλοπ είχε μιλήσει για «χρυσή γενιά του ελληνικού ποδοσφαίρου». Συνεπώς, είτε ο Γερμανός προπονητής δεν γνωρίζει αρκετά καλά το άθλημα στο οποίο έχει διακριθεί όσο ελάχιστοι είτε οι συντάκτες της Bild έχουν μια μικρή δυσκολία να αντιμετωπίσουν την Ελλάδα χωρίς να καταφύγουν στην καρικατούρα. Η επιλογή δεν φαίνεται ιδιαίτερα δύσκολη.

Αλλά δεν είναι μόνο το ποδόσφαιρο. Υπάρχει κάτι σχεδόν συγκινητικό στη μακρόχρονη σχέση της Bild με την Ελλάδα, που σε κάνει να αναρωτιέσαι ευθέως, ευθαρσώς και χωρίς καμία αναστολή: Μήπως είναι απλώς ηλίθιοι οι άνθρωποι και κάναμε το λάθος να τους περάσουμε για… «δημοσιογράφους»;

Περνούν τα χρόνια, αλλάζουν οι κυβερνήσεις, τελειώνουν τα μνημόνια, έρχονται και φεύγουν κρίσεις, μεταβάλλεται ολόκληρη η ευρωπαϊκή πραγματικότητα, αλλά η γεμάτη κιτρινίλα γερμανική ταμπλόιντ παραμένει αξιοθαύμαστα σταθερή στο κόμπλεξ με τους Έλληνες και σε μια συνήθεια που καλλιεργεί εδώ και τουλάχιστον δεκαέξι χρόνια: κάθε φορά που η Ελλάδα προσφέρεται ως στόχος, η Bild βρίσκει έναν τρόπο να επιστρέψει στα ίδια στερεότυπα, στην ίδια απαξιωτική γλώσσα και στην ίδια σχεδόν εμμονική διάθεση να εξηγήσει στους Γερμανούς αναγνώστες της πόσο προβληματικοί είναι αυτοί οι περίεργοι τύποι στον ευρωπαϊκό Νότο.

Θα μπορούσα να σκεφτώ ότι πίσω από αυτή την εμμονή ίσως είναι κάποιες ατυχείς εκβάσεις προσπαθειών για φλερτ που έκαναν δημοσιογράφοι τους σε καλοκαιρινές διακοπές σε ελληνικά νησιά, με ό,τι σημαίνει αυτό για το πώς οι τύποι αυτοί να περνούν τελικά τις βραδιές τους.

Αλλά μετά σκέφτομαι ότι δεν δουλεύω στη… Bild για να κάνω τέτοιους χαρακτηρισμούς, που είμαι σίγουρος πάντως ότι τους κάνει η μεγάλη πλειονότητα των Ελλήνων – ότι είναι εντελώς μαλ@κες οι άνθρωποι. Είναι ενδεχομένως και η μόνη λέξη που θα καταλάβουν χωρίς καμία ανάγκη επεξήγησης.

Πρώτα ο «άγνωστος» ΟΦΗ, μετά ο «νάνος»

Άλλωστε, δεν ήταν καν το πρώτο κρούσμα μέσα σε λίγες ημέρες. Είχε προηγηθεί η ευρωπαϊκή νίκη του ΟΦΗ με 2-0 επί της Χόφενχαϊμ, η οποία προκάλεσε ανάλογη δημοσιογραφική δυσφορία. Για τη Bild, η γερμανική ομάδα δεν είχε απλώς χάσει από έναν ελληνικό σύλλογο, αλλά από έναν «No-Name-Klub» της Κρήτης, έναν περίπου άγνωστο και ανώνυμο σύλλογο που εμφανίστηκε ξαφνικά από το πουθενά για να προκαλέσει το κακό.

Βέβαια, υπάρχει εδώ μια λεπτή διαφορά την οποία ίσως δεν πρόλαβαν να εξετάσουν στο γερμανικό ταμπλόιντ: αν κάποιος δεν γνωρίζει τον ΟΦΗ, αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι ο ΟΦΗ δεν έχει όνομα. Μπορεί απλώς ο συγκεκριμένος να μη γνωρίζει τον ΟΦΗ. Σε κάθε περίπτωση, οι «άγνωστοι» της Κρήτης φρόντισαν να κάνουν τις απαραίτητες συστάσεις μέσα στο γήπεδο και μάλιστα με τον παραδοσιακό ποδοσφαιρικό τρόπο, βάζοντας δύο γκολ στη Χόφενχαϊμ.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει όλα αυτά απλό ποδοσφαιρικό πείραγμα, αν δεν υπήρχε μια ολόκληρη προϊστορία που δείχνει ότι η Ελλάδα κατέχει εδώ και χρόνια μια ξεχωριστή θέση στο δημοσιογραφικό σύμπαν της Bild. Για να την κατανοήσει κανείς, πρέπει να επιστρέψει στην εποχή της οικονομικής κρίσης και στα χρόνια κατά τα οποία ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε επέβαλλε τη σκληρή γερμανική γραμμή απέναντι στην Αθήνα.

Τότε ήμασταν οι «Pleite-Griechen»

Ήταν το 2010, όταν η ελληνική οικονομία βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα και μεγάλο μέρος της γερμανικής δημόσιας συζήτησης αντιμετώπιζε μια εξαιρετικά σύνθετη ευρωπαϊκή κρίση περίπου ως αποτέλεσμα ενός ελαττώματος του ελληνικού εθνικού χαρακτήρα. Σε αυτό το περιβάλλον, η Bild ανέλαβε έναν ρόλο που έπαιξε με ιδιαίτερο ζήλο, μετατρέποντας την οικονομική κρίση σε μια εύπεπτη ιστορία με πρωταγωνιστές τους «Pleite-Griechen», τους «χρεοκοπημένους Έλληνες».

Η κορυφαία στιγμή αυτής της δημοσιογραφικής σχολής ήρθε στις 4 Μαρτίου 2010, όταν η εφημερίδα συμβούλευσε τους Έλληνες να λύσουν το οικονομικό τους πρόβλημα με έναν τρόπο τόσο απλό, ώστε απορεί κανείς πώς δεν τον είχαν σκεφτεί οι οικονομολόγοι: «Πουλήστε τα νησιά σας, χρεοκοπημένοι Έλληνες!». Και επειδή προφανώς η Μύκονος, η Ρόδος, η Κέρκυρα και τα υπόλοιπα ελληνικά νησιά ίσως να μην επαρκούσαν για την αποπληρωμή του χρέους, υπήρχε και η απαραίτητη συμπλήρωση: «…και την Ακρόπολη μαζί!».

Η Bild δεν χάραζε, φυσικά, την οικονομική πολιτική της γερμανικής κυβέρνησης και δεν ήταν ο Σόιμπλε. Λειτουργούσε, όμως, μέσα στο ίδιο πολιτικό και κοινωνικό κλίμα που παρουσίαζε την ελληνική κρίση πολύ περισσότερο ως αποτέλεσμα ανευθυνότητας, τεμπελιάς και σπατάλης ενός ολόκληρου λαού και πολύ λιγότερο ως μια σύνθετη κρίση της Ευρωζώνης, στην οποία είχαν ευθύνες κυβερνήσεις, τράπεζες, ευρωπαϊκοί θεσμοί και ένα ολόκληρο οικονομικό μοντέλο.

Ο Σόιμπλε μιλούσε για δημοσιονομική πειθαρχία, μεταρρυθμίσεις και αυστηρούς όρους. Η Bild έκανε κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο αποτελεσματικό για ένα ταμπλόιντ: έδωσε πρόσωπο στον «ένοχο» και κατασκεύασε τον Έλληνα που χρειαζόταν αυτή η αφήγηση. Ήταν ο σπάταλος, ο ανεύθυνος, ο τεμπέλης και ο χρεοκοπημένος Νότιος, ο οποίος ζούσε πάνω από τις δυνατότητές του και περίμενε στο τέλος να πληρώσει τον λογαριασμό ο συνετός Γερμανός φορολογούμενος.

Η μεγάλη αποκάλυψη: Οι Έλληνες είχαν κρίση και συνέχιζαν να… διασκεδάζουν

Σε εκείνη την περίοδο ανήκει και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ρεπορτάζ της εφημερίδας, όταν άνθρωποί της βγήκαν στην αθηναϊκή νύχτα και ανακάλυψαν κάτι που προφανώς θεωρήθηκε άξιο δημοσιογραφικής διερεύνησης: παρά την οικονομική κρίση, υπήρχαν ακόμη Έλληνες που διασκέδαζαν.

Υπήρχαν άνθρωποι σε κλαμπ, έπιναν, χόρευαν και κάποιοι πετούσαν ακόμη και λουλούδια, γεγονός που για τη Bild έμοιαζε περίπου με την τελική απόδειξη ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με αυτόν τον λαό. Η ιδέα ότι μια κοινωνία μπορεί να βρίσκεται σε οικονομική κρίση χωρίς να επιβάλλεται ταυτόχρονα καθολική απαγόρευση της μουσικής μετά τα μεσάνυχτα μάλλον δεν κρίθηκε αρκετά ενδιαφέρουσα για να συμπεριληφθεί στην ανάλυση.

Το μήνυμα, πάντως, ήταν εξαιρετικά βολικό: να οι Έλληνες, χρεοκοπούν αλλά γλεντούν. Και έτσι η κοινωνική πραγματικότητα μιας χώρας που έμπαινε σε μια περίοδο τεράστιας απώλειας εισοδημάτων, ανεργίας, λουκέτων και κοινωνικής ανασφάλειας μπορούσε να συμπυκνωθεί σε μια φωτογραφία από ένα νυχτερινό κέντρο. Έλειπαν ίσως μόνο το κομπολόι, το μουστάκι και ένα μπουκάλι ούζο για να ολοκληρωθεί η επιστημονική χαρτογράφηση του ελληνικού χαρακτήρα.

Και το καλύτερο; Το εννοούσαν

Θα μπορούσε κάποιος σήμερα να αντιμετωπίσει εκείνα τα πρωτοσέλιδα ως υπερβολές μιας άλλης εποχής, ως προϊόν της έντασης που επικρατούσε τότε στην Ευρώπη ή ακόμη και ως ένα κακόγουστο ταμπλοϊδικό αστείο. Μόνο που η ίδια η Bild φρόντισε χρόνια αργότερα να αφαιρέσει αυτή τη βολική δικαιολογία.

Όταν το 2023 επέστρεψε στην περίφημη «συμβουλή» για την πώληση των ελληνικών νησιών, ξεκαθάρισε ότι τότε την εννοούσε «durchaus ernst», δηλαδή απολύτως σοβαρά. Ούτε παρεξήγηση λοιπόν, ούτε χιούμορ, ούτε κάποια παλιά υπερβολή που η εφημερίδα θα προτιμούσε να ξεχάσει. Το εννοούσαν και, προς τιμήν τους τουλάχιστον ως προς τη συνέπεια, εξακολουθούσαν να το παραδέχονται.

Αυτό ακριβώς κάνει ενδιαφέρουσα και τη σημερινή επιστροφή της ίδιας απαξιωτικής γλώσσας μέσα από το ποδόσφαιρο. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει εντελώς, η Ελλάδα δεν βρίσκεται πια στα μνημόνια και ο Γερμανός φορολογούμενος δεν ξυπνά κάθε πρωί με τη Bild να τον προειδοποιεί ότι κάποιος Έλληνας ετοιμάζεται να του πάρει τα λεφτά. Το αντανακλαστικό, όμως, μοιάζει να έχει επιβιώσει.

Δεκαέξι χρόνια μετά, άλλαξαν οι λέξεις αλλά όχι το αντανακλαστικό

Οι «Pleite-Griechen» δεν είναι πλέον χρήσιμος καθημερινός τίτλος και, προς πιθανή απογοήτευση της Bild, ούτε η Ακρόπολη πουλήθηκε ούτε τα ελληνικά νησιά άλλαξαν ιδιοκτησία για να αποπληρωθούν οι Γερμανοί πιστωτές. Χρειαζόταν λοιπόν διαφορετική πρώτη ύλη και το ποδόσφαιρο αποδείχθηκε αρκετά βολικό.

Έτσι, ο ΟΦΗ έγινε «No-Name-Klub» και λίγες ημέρες αργότερα η Εθνική Ελλάδας έγινε «Fußball-Zwerg». Μόνο που αυτή τη φορά υπάρχει ένα πρόβλημα το οποίο ούτε ο πιο ευρηματικός τίτλος δεν μπορεί να εξαφανίσει: ο «άγνωστος» ΟΦΗ έβαλε δύο γκολ στη Χόφενχαϊμ και ο «ποδοσφαιρικός νάνος» νίκησε τη Γερμανία μέσα στη Γερμανία.

Το ερώτημα λοιπόν είναι γιατί η Bild επιστρέφει τόσο εύκολα, ακόμη και δεκαέξι χρόνια αργότερα, σε αυτή τη γλώσσα όταν απέναντί της βρίσκεται η Ελλάδα. Η απάντηση πιθανότατα δεν χρειάζεται κάποια μεγάλη θεωρία συνωμοσίας ούτε σημαίνει ότι κάθε δημοσιογράφος της εφημερίδας ξυπνά το πρωί αναζητώντας έναν καινούργιο τρόπο να προσβάλει τους Έλληνες. Η Bild είναι ένα ταμπλόιντ που έχτισε μεγάλο μέρος της επιτυχίας του πάνω στην υπερβολή, στην πρόκληση, στη σύγκρουση και, κυρίως, στην κατασκευή εύκολων αντιπάλων που μπορούν να χωρέσουν σε έναν επιθετικό τίτλο.

Η Ελλάδα υπήρξε για χρόνια ένας σχεδόν ιδανικός τέτοιος αντίπαλος. Ήταν αρκετά κοντά ώστε να αφορά άμεσα τον Γερμανό αναγνώστη ως μέλος της ίδιας Ευρώπης και αρκετά διαφορετική ώστε να μπορεί να μετατραπεί εύκολα σε καρικατούρα του ανέμελου και σπάταλου Νότου. Στα χρόνια της κρίσης ήταν ο ενοχλητικός συγγενής που, σύμφωνα με το αφήγημα, ζητούσε συνεχώς χρήματα. Σήμερα, που αυτό το σενάριο δεν λειτουργεί πια, μένει το στερεότυπο και αλλάζει απλώς το πεδίο εφαρμογής του.

Οι «χρεοκοπημένοι Έλληνες» έγιναν οι «άγνωστοι» Κρητικοί και οι «ποδοσφαιρικοί νάνοι».

Υπάρχει, τελικά, κάτι σχεδόν ποιητικό στην ιστορία. Το 2010 η Bild συμβούλευε τους Έλληνες να πουλήσουν τα νησιά και την Ακρόπολή τους για να ξεχρεώσουν. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, ανακαλύπτει ότι ο ΟΦΗ είναι ένας περίπου άγνωστος σύλλογος και ότι η Εθνική Ελλάδας είναι ένας ποδοσφαιρικός νάνος.

Στο μεταξύ, η Ελλάδα βγήκε από τα μνημόνια, η Ακρόπολη δεν πουλήθηκε, τα νησιά παραμένουν στη θέση τους, ο ΟΦΗ νίκησε τη Χόφενχαϊμ και η Εθνική Ελλάδα νίκησε τη Γερμανία μέσα στο σπίτι της.

Δεκαέξι χρόνια πέρασαν και άλλαξαν πάρα πολλά.

Μόνο η Bild φαίνεται να δυσκολεύεται ακόμη να βγει από το 2010.

Διαβάστε επίσης

Μήνυμα Μαρινάκη για τις ακραίες δηλώσεις γαλάζιων στελεχών – «Να προσέχουμε το ύφος μας»

Ο Περιφερειάρχης με το ποδήλατο

Έπαθαν… «Κουλκουδίνα» και οι Βρυξέλλες – μου θέλουν και… πόλεμο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.