Η παράταση του πολέμου στο Ιράν και οι οικονομικές του συνέπειες κυρίως στο ενεργειακό δεν έχει ακόμη οδηγήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε επίσημη πρόταση για ένα νέο πανευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης.

Έχει όμως επαναφέρει με ένταση μια συζήτηση που στις Βρυξέλλες δεν έφυγε ποτέ πραγματικά από το τραπέζι: αν η Ένωση μπορεί να αντιμετωπίσει ένα νέο γεωπολιτικό σοκ μόνο με εθνικά μέτρα ή αν θα χρειαστεί ξανά ένα κοινό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο, στα πρότυπα του NextGenerationEU της πανδημίας.

Η αφετηρία της νέας πίεσης αφορά τις συνέπειες της σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν που έχει χτυπήσει μεταφορές, ενέργεια, ναυσιπλοΐα και προσδοκίες ανάπτυξης, ενώ όσο αυτή παρατείνεται τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι η Ευρώπη μπαίνει σε μια ακόμη περίοδο «πολεμικής οικονομίας» χωρίς να το ομολογεί ανοιχτά.

Η πρώτη αντίδραση της Κομισιόν ήταν προσεκτική και μάλλον ψυχραιμότερη από τον θόρυβο των αγορών. Στις 4 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη κατέγραψαν ότι δεν υπήρχε άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, επισημαίνοντας ότι τα αποθέματα παραμένουν υψηλά και ότι η κατάσταση παρακολουθείται στενά.

Αυτό είναι το επίσημο ευρωπαϊκό δόγμα μέχρι στιγμής: όχι πανικός, όχι ακόμη έκτακτο πακέτο, αλλά συνεχής επιτήρηση. Πίσω από αυτή τη γραμμή, όμως, κρύβεται η πραγματική ανησυχία των Βρυξελλών για το τι θα γίνει αν το κλείσιμο ή η ημιπαράλυση των στενών του Ορμούζ παραταθεί και τα προβλήματα από μία παρατεταμένη τιμή πετρελαίου πάνω από 100 $ το βαρέλι γίνουν δημοσιονομικά, βιομηχανικά και κοινωνικά .

Οι κινήσεις Πιερρακάκη

Οι αριθμοί ήδη σπρώχνουν την Ευρώπη προς αυτή τη συζήτηση. Οι τιμές πετρελαίου έχουν αυξηθεί περίπου 37% από την έναρξη του πολέμου, ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πιέζονται να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από ένα νέο κύμα ακρίβειας.

Ο πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης μίλησε ανοιχτά για ανάγκη ταχείας και συντονισμένης ευρωπαϊκής αντίδρασης, με το βλέμμα σε φόρους ενέργειας, χρεώσεις δικτύου και κόστη άνθρακα. Το κρίσιμο σημείο όμως είναι ότι η συζήτηση δεν γίνεται πια μόνο με όρους διπλωματίας ή ασφάλειας, αλλά και με όρους οικονομικής άμυνας. Κι αυτό ίσως είναι το πρώτο βήμα πριν ανοίξει μια μεγαλύτερη κουβέντα για κοινό χρήμα.

Το πρόβλημα για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι, σε αντίθεση με το 2020 ή ακόμη και το 2022, σήμερα δεν έχουν το ίδιο δημοσιονομικό περιθώριο. Το Reuters σημειώνει ότι οι μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης είναι ήδη πιο επιβαρυμένες, με υψηλότερο κόστος δανεισμού και περιορισμένη δυνατότητα να επαναλάβουν μαζικές επιδοτήσεις τύπου ενεργειακής κρίσης. Από την άλλη, πολλοί οικονομολόγοι φοβούνται πως όσο ο πόλεμος τραβάει σε μάκρος, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να ξαναδούμε πίεση για κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό, επειδή αρκετά κράτη δεν μπορούν μόνα τους να σηκώσουν το βάρος. Με απλά λόγια, η αγορά σπρώχνει εκεί όπου η πολιτική ακόμη διστάζει να πάει.

Όσον αφορά την Ελλάδα η εξέλιξη δημιουργίας ενός δεύτερου ταμείου ανάκαμψης και θα ήταν σωτηρία από τη στιγμή που υπάρχουν ήδη προβληματισμοί στην κυβέρνηση για τις συνέπειες του πολέμου στην οικονομία και την ανάπτυξη εν μέσω μιας χρονιάς που οδηγεί σίγουρα σε κάλπες το 2027. Και πολλά κυβερνητικά στελέχη θυμούνται με τρόμο την εποχή που ο πληθωρισμός στην Ευρώπη πλησίασε στο 10%.

Σε σχέση με εκείνη την εποχή η Ελλάδα σήμερα έχει έλληνα ως πρόεδρος του Eurogroup ο οποίος μπορεί να μην έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει μόνος του ένα νέο ταμείο ανάκαμψης μπορεί όμως σίγουρα να οδηγήσει την συζήτηση προς τα εκεί εφόσον τα πράγματα άλλον μία εξαιρετικά αρνητική τροπή για την ευρωπαΐκή άρα και για την ελληνική οικονομία.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η συζήτηση πατά πάνω σε ήδη υπάρχουσα ευρωπαϊκή υποδομή. Το Ταμείο Ανάκαμψης της πανδημίας, το RRF, λήγει ουσιαστικά φέτος και παραμένουν ακόμη 182 δισ. ευρώ αδιάθετα ή μη εκταμιευμένα, ενώ η ίδια η Κομισιόν επιμένει ότι το εργαλείο είχε θετική επίδραση στην ανάπτυξη και μπορεί να αυξήσει το ΑΕΠ της ΕΕ έως και κατά 1,4% το 2026. Άρα, στις Βρυξέλλες υπάρχει ήδη η εμπειρία, το τεχνικό προηγούμενο και η αγορά ομολόγων που έχει συνηθίσει την ιδέα του κοινού ευρωπαϊκού χρέους. Το πολιτικό ταμπού έχει σπάσει από την πανδημία. Δεν είναι πια ανήκουστο. Το ερώτημα είναι αν το Ιράν θα γίνει η αφορμή για τη δεύτερη πράξη.

Παράλληλα, η ΕΕ ήδη κινείται σε λογική κοινής χρηματοδότησης στο πεδίο της άμυνας. Το πρόγραμμα SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ σε δάνεια για αμυντικές δαπάνες, λειτουργεί ως ένας ενδιάμεσος σταθμός ανάμεσα στο καθαρά εθνικό και στο πλήρως κοινοτικό εργαλείο. Η επιμονή της Κομισιόν να προχωρήσει ακόμη και μετά το πολωνικό πολιτικό μπρα-ντε-φερ δείχνει ότι το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί. Η κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως έκτακτη παρέκκλιση, αλλά ως διαθέσιμο εργαλείο στρατηγικής επιβίωσης. Αν ο πόλεμος στο Ιράν παρατείνει την ενεργειακή αστάθεια και αυξήσει τις αμυντικές ανάγκες, η ιδέα ενός δεύτερου, ευρύτερου Ταμείου θα πάψει να μοιάζει θεωρητική.

Υπάρχει και μια ακόμη διάσταση με άμεσο ελληνικό ενδιαφέρον. Η ΕΕ συζητά την ενίσχυση της ναυτικής αποστολής Aspides στη Μέση Ανατολή, με ελληνική συμμετοχή ήδη εντός της αποστολής, ενώ Γαλλία και Ιταλία έχουν ανοίξει δίαυλο με την Τεχεράνη για ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος αντιμετωπίζεται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πέρα από τα οικονομικά και ως κρίση που χτυπά τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, της ναυτιλίας και της ενεργειακής τροφοδοσίας. Όταν μια κρίση αγγίζει ταυτόχρονα άμυνα, ενέργεια, μεταφορές και πληθωρισμό, στις Βρυξέλλες αρχίζουν πάντα οι σκέψεις για «ευρωπαϊκή απάντηση μεγάλης κλίμακας» σε πιο απλά ελληνικά λεφτά.

Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι καθαρό. Αν και δεν υπάρχει σήμερα επίσημη απόφαση για ένα δεύτερο ευρωπαϊκό Ταμείο ανάκαμψης λόγω Ιράν υπάρχει όμως το υπόστρωμα: ενεργειακό σοκ, φόβος στασιμοπληθωρισμού, περιορισμένα εθνικά ταμεία, προηγούμενο κοινού δανεισμού, αυξανόμενη πίεση για πανευρωπαϊκά εργαλεία και 182 δισ. ευρώ μέχρι στιγμής αδιάθετα ή μη εκταμιευμένα από το πρώτο ταμείο.

Αν ο πόλεμος τελειώσει γρήγορα, η ιδέα θα μείνει στα συρτάρια των Βρυξελλών. Αν τραβήξει και οι τιμές πετρελαίου για μεγάλο χρονικό διάστημα κυμανθούν πάνω από 100 $ το βαρέλι θα επιστρέψει στο κέντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας. Και τότε η ΕΕ θα βρεθεί ξανά μπροστά στο ίδιο ερώτημα που την κυνηγά σε κάθε μεγάλη κρίση. Θα επικρατήσει η λογικής της περισσότερης και κοινής ευθύνης ή ο καθένας θα πορευθεί μόνος του.

Διαβάστε επίσης:

Ο πόλεμος ξεκαθαρίζει το προεκλογικό τρίπτυχο του Μητσοτάκη – Ανοιχτό το ερώτημα για το χρόνο της κάλπης 

ΠΑΣΟΚ: Θετικό μήνυμα η μεγάλη συμμετοχή για την εκλογή συνέδρων – Αγωνία για τους συσχετισμούς

ΚΚΕ: «Η εμπλοκή στον πόλεμο βαφτίζεται από τον πρωθυπουργό εθνικό συμφέρον»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.