Πολωνία: Στα άκρα η σύγκρουση για τη Δικαιοσύνη – Ο Ναβρότσκι εισέβαλε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, καταγγελίες για «πραξικόπημα» (Videos)

Σε ανοιχτή θεσμική κρίση εξελίσσεται η σύγκρουση για τον έλεγχο του Συνταγματικού Δικαστηρίου στην Πολωνία, με τον πρόεδρο της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, να εισέρχεται στο κτίριο λίγο πριν από τη 01:00 τα ξημερώματα του Σαββάτου (31/10, 02:00 ώρα Ελλάδας), εν μέσω αστυνομικού αποκλεισμού και έντονων αντιδράσεων.

Ο Πολωνός πρόεδρος είχε διακόψει εσπευσμένα το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη, επιστρέφοντας στη Βαρσοβία μετά την αμφισβητούμενη απόφαση για την προσωρινή απομάκρυνση της ηγεσίας του Δικαστηρίου. Η εξέλιξη πυροδότησε καταγγελίες περί «πραξικοπήματος», επεισόδια με τρεις συλλήψεις και νέα σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ και την εθνικιστική δεξιά, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη μακροχρόνια διαμάχη για την ανεξαρτησία της πολωνικής Δικαιοσύνης.

Ο Ναβρότσκι έφτασε στο Συνταγματικό Δικαστήριο συνοδευόμενος από τον πρώτο πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι, με τον οποίο είχε προηγουμένως συναντηθεί στο προεδρικό μέγαρο.

Την είσοδό τους επιβεβαίωσε ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Πάβελ Σεφερνάκερ, με ανάρτηση στην πλατφόρμα X, αναφέροντας ότι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και ο επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου εισήλθαν στο κτίριο.

Η άφιξή τους συνοδεύτηκε από ένταση και σπρωξίματα στην είσοδο, όπως μετέδωσαν πολωνικά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων το Onet και το RMF24. Βίντεο από τις στιγμές αυτές δημοσιοποίησε και ο δικαστής Μάτσιεϊ Μπέρεκ.

Η νυχτερινή παρέμβαση του Πολωνού προέδρου ήρθε να κλιμακώσει μια αντιπαράθεση που είχε ξεκινήσει λίγες ώρες νωρίτερα, όταν ανακοινώθηκε η αναστολή άσκησης καθηκόντων του προέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου, Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι, και του αντιπροέδρου του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι.

Η αναστροφή του προεδρικού αεροσκάφους και η επιστροφή στη Βαρσοβία

Ο Κάρολ Ναβρότσκι βρισκόταν καθ’ οδόν προς τη Σενεγάλη, όπου επρόκειτο να πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη και να έχει συναντήσεις με τον πρόεδρο της χώρας και εκπροσώπους της Αφρικανικής Ένωσης.

Το ταξίδι συνδεόταν επίσης με τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες Νέων, που διοργανώνονται στο Ντακάρ.

Ωστόσο, όταν ενημερώθηκε για τις εξελίξεις στο Συνταγματικό Δικαστήριο, έδωσε εντολή να αναστραφεί το αεροσκάφος του εν πτήσει και να επιστρέψει στην Πολωνία.

«Σε μια στιγμή όπως αυτή, ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία. Διακόπτω το ταξίδι μου προς τη Σενεγάλη. Επιστρέφω», έγραψε στην πλατφόρμα X.

Μετά την προσγείωσή του στη Βαρσοβία, ο Ναβρότσκι κατευθύνθηκε στο προεδρικό μέγαρο, όπου είχε συνομιλίες για την κατάσταση με τον Ζμπίγκνιεφ Καπίνσκι και τον Μπόγκνταν Σβιεντσκόφσκι.

Ακολούθησε η μετάβασή του στο Συνταγματικό Δικαστήριο, παρά την ένταση που επικρατούσε στην περιοχή και τις προηγούμενες επιφυλάξεις της δικαστή που είχε αναλάβει προσωρινά τη διοίκησή του σχετικά με την παρουσία άλλων αξιωματούχων.

Η απόφαση που πυροδότησε την κρίση

Η νέα σύγκρουση ξέσπασε το απόγευμα της Παρασκευής 30 Οκτωβρίου, όταν η δικαστής Άννα Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ανακοίνωσε την αναστολή άσκησης καθηκόντων του προέδρου και του αντιπροέδρου του Συνταγματικού Δικαστηρίου για χρονικό διάστημα ενός μήνα.

Η ίδια ανέλαβε προσωρινά τη διοίκηση του θεσμού, επικαλούμενη τη δικαστική της αρχαιότητα.

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που δημοσιοποιήθηκαν, η απόφαση συνδέεται με την παρεμπόδιση της λειτουργίας του Δικαστηρίου, τη μη σύγκληση της γενικής συνέλευσης των δικαστών και τον τρόπο συγκρότησης των δικαστικών συνθέσεων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η άρνηση της υφιστάμενης ηγεσίας να επιτρέψει σε νέους δικαστές, οι οποίοι έχουν εκλεγεί από τη σημερινή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, να αναλάβουν καθήκοντα και να συμμετάσχουν στην εκδίκαση υποθέσεων.

Ο Σβιεντσκόφσκι αρνήθηκε να αναγνωρίσει τη νομιμότητα της αναστολής, υποστηρίζοντας ότι εξακολουθεί να είναι ο νόμιμος πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Μάλιστα, στον επίσημο λογαριασμό του θεσμού στην πλατφόρμα X δημοσιεύτηκε ανακοίνωση στην οποία γινόταν λόγος για «πραξικόπημα» και παράνομη απόπειρα κατάληψης της διοίκησής του.

«Όλα τα άτομα που συμμετέχουν σε αυτές τις ενέργειες διαπράττουν το αδίκημα του πραξικοπήματος», ανέφερε η ανακοίνωση.

Η πλευρά του Σβιεντσκόφσκι αμφισβητεί επίσης τη δυνατότητα της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα να ασκήσει διοικητικά καθήκοντα, καθώς δεν έχει ορκιστεί ενώπιον του προέδρου της Δημοκρατίας.

Η αντιπαράθεση επεκτάθηκε και στην επίσημη ιστοσελίδα του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η οποία κατέστη μη προσβάσιμη το βράδυ της Παρασκευής, προκαλώντας πρόσθετη σύγχυση σχετικά με τις αποφάσεις και τη νομιμότητά τους.

Αστυνομικός αποκλεισμός, επεισόδια και τρεις συλλήψεις

Η κατάσταση έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο έγινε ιδιαίτερα τεταμένη, με ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις και μονάδες αντιμετώπισης ταραχών να αναπτύσσονται γύρω από το συγκρότημα.

Η κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε μετά από ενημέρωση της Άννας Κόρβιν-Πιοτρόφσκα προς τις αστυνομικές αρχές για πιθανές απειλές κατά της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας δικαστών και εργαζομένων, καθώς και για κίνδυνο διατάραξης της δημόσιας τάξης.

Η αστυνομία διευκρίνισε ότι οι δυνάμεις της εισήλθαν στον εξωτερικό χώρο του συγκροτήματος, αλλά όχι στο εσωτερικό των κτιρίων, με αποστολή την προστασία των παρευρισκομένων και την αποκατάσταση της τάξης.

Έξω από το Δικαστήριο είχαν συγκεντρωθεί υποστηρικτές του αντιπολιτευόμενου κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), που εδώ και εβδομάδες πραγματοποιούν κινητοποιήσεις υπέρ των δικαστών οι οποίοι διορίστηκαν κατά την περίοδο διακυβέρνησής του.

Κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων σημειώθηκαν επεισόδια, με ορισμένους συγκεντρωμένους να επιχειρούν να περάσουν τα αστυνομικά εμπόδια, ενώ καταγράφηκαν και ρίψεις αντικειμένων εναντίον των αστυνομικών.

Τρεις άνθρωποι συνελήφθησαν, σύμφωνα με τις αρχές, καθώς πέρασαν τον φράχτη και εισήλθαν στον χώρο του Δικαστηρίου.

Ορισμένοι διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα κατά του πρωθυπουργού, μεταξύ των οποίων «Τουσκ, προδότη», ενώ άλλοι προσεύχονταν κρατώντας κομποσκοίνια και θρησκευτικές εικόνες.

Στις κινητοποιήσεις συμμετείχε και ο ηγέτης του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, ο οποίος επιχείρησε να εισέλθει στο συγκρότημα.

Ο Κατσίνσκι κατηγόρησε την κυβέρνηση για απόπειρα «πραξικοπήματος» και για μετατροπή της Πολωνίας σε «αστυνομικό κράτος», ζητώντας την παρέμβαση του προέδρου της Δημοκρατίας.

«Πρόκειται για πραξικόπημα του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ. Καταστρατηγεί τα συνταγματικά μας δικαιώματα», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ένας από τους διαδηλωτές, ο Τόμας Ζαλέσκι.

Τουσκ: «Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας»

Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ υπερασπίστηκε τις προσπάθειες αλλαγών στη Δικαιοσύνη, παρουσιάζοντάς τες ως αναγκαίο βήμα για την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας των θεσμών.

«Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας», έγραψε στην πλατφόρμα X.

«Έπειτα από χρόνια ανομίας υπό το PiS, αυτή είναι μια διαδικασία δύσκολη, μερικές φορές επώδυνη, που απαιτεί αποφασιστική δράση. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος», πρόσθεσε.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ηγεσία του Συνταγματικού Δικαστηρίου εμποδίζει συστηματικά την ανάληψη καθηκόντων από δικαστές που έχουν εκλεγεί από το Κοινοβούλιο, παρατείνοντας το θεσμικό αδιέξοδο.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης και γενικός εισαγγελέας, Βάλντεμαρ Ζούρεκ, κατηγόρησε τον Σβιεντσκόφσκι ότι έχει μετατρέψει το Δικαστήριο σε «προσωπικό του φέουδο», παρεμποδίζοντας την ομαλή λειτουργία του.

Μιλώντας στο POLITICO, ο Ζούρεκ υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία της Κόρβιν-Πιοτρόφσκα ήταν απόφαση νόμιμα εκλεγμένης δικαστή και ότι η κυβέρνηση δεν είχε εμπλοκή στη λήψη της.

«Και τώρα μίλησαν οι δικαστές», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι έχει υποβάλει αιτήματα για την άρση της ασυλίας του Σβιεντσκόφσκι και του αντιπροέδρου του, Μπαρτλομιέι Σοχάνσκι, προκειμένου να καταστεί δυνατή η άσκηση ποινικών διώξεων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για πέντε αιτήματα που συνοδεύονται από 50 τόμους δικογραφίας.

Οι καταγγελίες συνδέονται με την παρεμπόδιση της συμμετοχής των νεοεκλεγέντων δικαστών στη λειτουργία του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Η διαμάχη για τους νέους δικαστές και τα προεδρικά βέτο

Στον πυρήνα της σύγκρουσης βρίσκεται η διαδικασία επιλογής, ορκωμοσίας και ανάληψης καθηκόντων των μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Κατά τη διάρκεια του 2026, ο πρόεδρος Ναβρότσκι αρνήθηκε να ορκίσει σειρά δικαστών που είχαν εκλεγεί από το πολωνικό Κοινοβούλιο, επικαλούμενος ενστάσεις για τη νομιμότητα της διαδικασίας.

Ορισμένοι από αυτούς προχώρησαν σε ορκωμοσία στο Κοινοβούλιο, χωρίς να αναγνωριστεί η ανάληψη των καθηκόντων τους από την υφιστάμενη ηγεσία του Δικαστηρίου.

Σύμφωνα με το BBC, πέντε δικαστές που έχουν εκλεγεί από τον Μάρτιο δεν έχουν ορκιστεί από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, ενώ η αντιπαράθεση έχει επεκταθεί και στη συμμετοχή τους στις δικαστικές συνθέσεις.

Η κυβέρνηση Τουσκ θεωρεί ότι η άρνηση ορκωμοσίας εμποδίζει την αποκατάσταση της συνταγματικής νομιμότητας, ενώ η προεδρία υποστηρίζει ότι υπάρχουν προβλήματα στη διαδικασία επιλογής των συγκεκριμένων προσώπων.

Στη διαμάχη έχει παρέμβει και η Επιτροπή της Βενετίας, το συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για συνταγματικά ζητήματα.

Σε γνωμοδότηση που υιοθετήθηκε τον Οκτώβριο του 2026, η Επιτροπή υποστήριξε ότι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας οφείλει να προχωρήσει στην ορκωμοσία των δικαστών, ώστε να μπορέσουν να ασκήσουν τα καθήκοντά τους.

Παράλληλα, οι κυβερνητικές προσπάθειες αλλαγής του δικαστικού συστήματος έχουν συναντήσει επανειλημμένα τα προεδρικά βέτο, τόσο του Ναβρότσκι όσο και του προκατόχου του, Αντρέι Ντούντα, ο οποίος επίσης είχε την υποστήριξη του PiS.

Ενστάσεις και από νομικούς που είχαν επικρίνει το PiS

Οι χειρισμοί για την απομάκρυνση της ηγεσίας του Συνταγματικού Δικαστηρίου δεν έχουν προκαλέσει αντιδράσεις μόνο από την αντιπολίτευση.

Ο καθηγητής Νομικής Μάρτσιν Μάτσακ, γνωστός για την κριτική του στις δικαστικές μεταρρυθμίσεις της περιόδου διακυβέρνησης του PiS, αμφισβήτησε τη νομική βάση της απόφασης.

Παρότι έχει χαρακτηρίσει τον Σβιεντσκόφσκι ως τον χειρότερο πρόεδρο στην ιστορία του Συνταγματικού Δικαστηρίου, υποστήριξε ότι η αναστολή των καθηκόντων του δεν διαθέτει επαρκές νόμιμο έρεισμα.

«Δεν πίστευα ποτέ ότι θα έφτανα στο σημείο να υπερασπιστώ τον Σβιεντσκόφσκι», ανέφερε σε ανάρτησή του, αμφισβητώντας ευθέως τη δυνατότητα απομάκρυνσής του με τη συγκεκριμένη διαδικασία.

Ο ίδιος προειδοποίησε ότι η χρήση αστυνομικών δυνάμεων και οι νομικές ερμηνείες που επιτρέπουν την απομάκρυνση της ηγεσίας ενός συνταγματικού θεσμού μπορεί να προκαλέσουν μακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες για το κράτος δικαίου.

Ενστάσεις έχουν διατυπωθεί και για την επιλογή του δικηγόρου και πρώην υπουργού της κυβέρνησης Τουσκ, Μάτσιεϊ Μπέρεκ, ως υποψηφίου δικαστή τον Σεπτέμβριο, γεγονός που τροφοδότησε τη συζήτηση για την πολιτική επιρροή στους δικαστικούς διορισμούς.

Η υπόθεση εξελίσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Πολωνία οδεύει προς βουλευτικές εκλογές το 2027, με αναλυτές να συνδέουν την ένταση και με την προσπάθεια των δύο πολιτικών στρατοπέδων να συσπειρώσουν τους υποστηρικτές τους.

Οι ρίζες της κρίσης στην οκταετία του PiS

Η σύγκρουση για τη Δικαιοσύνη έχει τις ρίζες της στην περίοδο 2015-2023, όταν την Πολωνία κυβερνούσε το εθνικιστικό συντηρητικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη.

Μετά την ανάληψη της εξουσίας το 2015, το PiS προχώρησε σε εκτεταμένες αλλαγές στη σύνθεση και τη λειτουργία των δικαστικών θεσμών, επιδιώκοντας μεταξύ άλλων να αποκτήσει πλειοψηφία στο Συνταγματικό Δικαστήριο, το οποίο έχει την αρμοδιότητα να κρίνει τη συνταγματικότητα των νόμων.

Οι αλλαγές αυτές προκάλεσαν σοβαρή αντιπαράθεση με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκριναν ότι μέρος των δικαστικών διορισμών είχε πραγματοποιηθεί κατά παράβαση των προβλεπόμενων διαδικασιών.

Ιδιαίτερη σημασία είχαν οι περιπτώσεις τριών δικαστών που διορίστηκαν σε θέσεις οι οποίες είχαν ήδη καλυφθεί νόμιμα από το προηγούμενο Κοινοβούλιο.

Οι ευρωπαϊκές δικαστικές αποφάσεις αμφισβήτησαν την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Τον Δεκέμβριο του 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο δεν πληρούσε τα απαιτούμενα ευρωπαϊκά πρότυπα δικαστικής ανεξαρτησίας.

Οι συγκεκριμένες αποφάσεις αποτέλεσαν τη βάση για την επιλογή της κυβέρνησης Τουσκ να σταματήσει τη δημοσίευση αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της σύνθεσής του.

Κατά την προηγούμενη περίοδο, το Δικαστήριο είχε επίσης βρεθεί στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης με τις Βρυξέλλες, όταν αμφισβήτησε την υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου έναντι της πολωνικής νομοθεσίας.

Παράλληλα, είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επιβολή σχεδόν καθολικής απαγόρευσης των αμβλώσεων, προκαλώντας εκτεταμένες κοινωνικές αντιδράσεις.

Η σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Ένωση είχε και οικονομικές συνέπειες, καθώς είχαν ανασταλεί ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις προς την Πολωνία λόγω ανησυχιών για την κατάσταση του κράτους δικαίου.

Η επιστροφή Τουσκ και το νέο θεσμικό αδιέξοδο

Μετά την επιστροφή του στην πρωθυπουργία το 2023, ο Ντόναλντ Τουσκ, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δεσμεύτηκε να ανατρέψει τις αλλαγές που είχαν πραγματοποιηθεί στη Δικαιοσύνη επί διακυβέρνησης PiS.

Η κυβέρνησή του υποστηρίζει ότι επιδιώκει να αποκαταστήσει την ανεξαρτησία των δικαστικών θεσμών και να επαναφέρει την Πολωνία σε πλήρη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές έχουν συναντήσει την αντίσταση της υφιστάμενης ηγεσίας του Συνταγματικού Δικαστηρίου και της προεδρίας της Δημοκρατίας.

Ο Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος εξελέγη πρόεδρος το 2025 με την υποστήριξη του PiS, θεωρεί ότι οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες αποσκοπούν στην απόκτηση πολιτικού ελέγχου επί της Δικαιοσύνης.

Αντίθετα, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις της είναι απαραίτητες για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες των μεταρρυθμίσεων της προηγούμενης οκταετίας.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παρατεταμένο θεσμικό αδιέξοδο, στο οποίο κυβέρνηση, προεδρία και διαφορετικές ομάδες δικαστών αμφισβητούν τη νομιμότητα των αποφάσεων της άλλης πλευράς.

Η κατάσταση αποκτά πρόσθετη βαρύτητα επειδή το Συνταγματικό Δικαστήριο είναι ο θεσμός που καλείται να κρίνει τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας και να διασφαλίζει την τήρηση του Συντάγματος.

Οι τελευταίες εξελίξεις, με την προσωρινή αναστολή καθηκόντων της ηγεσίας του, την αστυνομική κινητοποίηση, τις συλλήψεις και την προσωπική παρέμβαση του προέδρου της Δημοκρατίας, φέρνουν την Πολωνία αντιμέτωπη με το ερώτημα ποιος ασκεί νόμιμα τη διοίκηση του ανώτατου συνταγματικού θεσμού της χώρας.

Παράλληλα, αναδεικνύουν τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης μιας πολιτικής και νομικής διαμάχης που παραμένει άλυτη εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.

Διαβάστε επίσης:

Eνδιάμεσες εκλογές ΗΠΑ: Αριθμός ρεκόρ 47,9 εκατομμυρίων Αμερικανών έχει ήδη ψηφίσει – Αυξημένη συμμετοχή από Δημοκρατικούς, Αφροαμερικανούς και ισπανόφωνους

«Πράσινο φως» από Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την πώληση πυραύλων Patriot στην Ουκρανία

Η Νάνσι Πελόζι επιχειρεί να «συνετίσει» Μαμντάνι και Ελ Σαγιέντ για τη στάση τους απέναντι στο Ισραήλ – «Είναι λάθος»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.